Pterjiumun en güçlü bilinen nedeni, yıllar içinde biriken güneş UV ışınlarına maruziyettir. UV ışınları göz yüzeyindeki hücrelerde hasar oluşturur ve konjonktivanın korneaya doğru büyümesini tetikler. Rüzgâr, toz, kum ve kuru hava gözü sürekli tahriş ederek bu süreci hızlandırır.
Riski artıran durumlar:
Kalıtsal yatkınlığın rol oynayabileceği düşünülse de belirleyici olan çevresel maruziyettir; aynı ailede görülmesi çoğu zaman aynı yaşam ve çalışma koşullarını paylaşmaktan kaynaklanır.
Küçük bir pterjium hiçbir şikâyet yapmayabilir ve yalnızca aynada fark edilir. Büyüdükçe veya iltihaplandıkça şu belirtiler görülür:
Tanıyı göz hekimi biyomikroskop (yarık lamba) muayenesiyle koyar; dokunun korneaya ne kadar ilerlediği ölçülür ve gerekirse kornea haritası (topografi) ile astigmat etkisi değerlendirilir.
Ne zaman göz hekimine gitmelisiniz?
Küçük ve şikâyet yapmayan pterjiumda genellikle yalnızca takip ve güneşten korunma önerilir. Kuruluk ve batma için koruyucu içermeyen suni gözyaşı kullanılabilir. Doku iltihaplanıp kızardığında göz hekimi kısa süreli iltihap giderici damla verebilir. Bu damlalar kızarıklığı ve tahrişi azaltır ama pterjiumu küçültmez veya yok etmez. Kortizonlu damlalar yalnızca hekim kontrolünde ve önerilen süre kadar kullanılmalıdır.
Pterjiumu ortadan kaldırmanın tek yolu cerrahidir. Ameliyat genellikle şu durumlarda önerilir:
Ameliyatta pterjium dokusu korneadan ve gözün beyazından ayrılarak alınır. Tekrarlamayı azaltmak için açılan alana genellikle kişinin kendi gözünden alınan sağlıklı bir konjonktiva parçası (otogreft) dikişle veya doku yapıştırıcısıyla yerleştirilir. Bazı durumlarda amniyon zarı veya tekrarlamayı azaltan ilaçlar da kullanılır. İşlem çoğunlukla lokal anesteziyle ve günübirlik yapılır; iyileşme döneminde birkaç hafta damla kullanılır.
Evet, ameliyatın en önemli dezavantajı budur. Doku alınıp alan açık bırakıldığında tekrarlama oranı yüksektir; otogreft gibi yöntemlerle bu risk belirgin azalır. Tekrarlama çoğunlukla ameliyattan sonraki ilk aylarda görülür ve genç yaşta, aktif kızarık pterjiumda daha sıktır. Ameliyat sonrası güneş gözlüğü kullanmak ve hekim kontrollerine gitmek tekrarlama riskini azaltmanın parçasıdır.
Pterjiumdan korunmanın ve ameliyat sonrası tekrarlamayı azaltmanın en pratik yolu, gözü yalnızca önden değil yandan da koruyan bir güneş gözlüğüdür. Mağazamızda bu konuda en sık gördüğümüz hata, koyu camın yeterli koruma sağladığını düşünmektir.
UV koruması bulutlu havada da gereklidir; UV ışınlarının bir kısmı bulutları geçer. Denizde, kumda ve karda yansıma nedeniyle maruziyet daha da artar.
Evet. Korneaya ilerleyen doku korneanın şeklini bozarak astigmat oluşturabilir ve bu astigmat dokunun büyümesiyle birlikte artabilir. Gözlük numaranızdaki CYL değeri ve AXIS kısa sürede değişiyorsa bunun nedeni pterjium olabilir; yeni gözlük yaptırmadan önce göz hekimine danışın.
Ameliyattan sonra korneanın şekli düzeldikçe astigmat da çoğu zaman azalır. Bu yüzden ameliyattan sonra yeni gözlük için acele etmeyin: kornea iyileşip ölçümler oturana kadar, genellikle hekimin önerdiği birkaç haftalık süreyi bekleyin. Numaraları okumak için gözlük numaraları rehberimize bakabilirsiniz.
Pterjiumu olan gözde lens dokuya sürtünerek tahrişi artırabilir veya lens düzgün oturmayabilir. Lens kullanıyorsanız göz hekiminize ve optisyeninize mutlaka söyleyin; ameliyat sonrası lense dönüş zamanına da hekim karar verir.
Pterjium kendiliğinden geçer mi? Hayır. Kızarıklık ve tahriş dönem dönem azalabilir ama doku kendiliğinden kaybolmaz. Küçük ve durağan pterjium ömür boyu sorun çıkarmadan kalabilir.
Pterjium kanser midir? Hayır, iyi huylu bir dokudur ve kansere dönüşmez. Ancak göz yüzeyinde ona benzeyen başka lezyonlar da olabileceği için ilk kez fark edildiğinde göz hekimine gösterilmelidir.
Pterjium ameliyatı acil midir? Genellikle değildir; planlı yapılır. Doku görme eksenine yaklaşmadan ameliyat edilmesi, görmeyi korumak ve astigmatı önlemek için daha iyidir.
Pterjium ameliyatından sonra ne zaman güneşe çıkabilirim? Günlük hayata çoğu zaman kısa sürede dönülür; süreyi hekiminiz belirler. Güneşe çıktığınızda ilk aylardan itibaren UV400 korumalı, yüzü saran bir güneş gözlüğü takmanız tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olur.
Pterjium iki gözde de olur mu? Olabilir. Aynı çevresel maruziyete iki göz de açık olduğu için iki taraflı pterjium sık görülür; büyüklükleri farklı olabilir.
Çocuklarda güneş gözlüğü pterjiumu önler mi? UV hasarı ömür boyu birikir ve çocuklar dışarıda daha çok zaman geçirir. Çocukluktan itibaren UV korumalı güneş gözlüğü ve şapka kullanmak, pterjium dahil güneşe bağlı göz sorunlarının riskini azaltmanın en kolay yoludur.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için göz hekiminize başvurun.
