Astigmatizması bulunan bir kişide torik kontakt lens seçimi yalnızca reçetedeki numaraların lense aktarılmasıyla tamamlanmaz. Lensin kornea üzerindeki konumu, göz kırpma sırasında yaptığı hareket ve aks stabilitesi de görme kalitesini doğrudan etkiler.
Doğru seçilmiş bir torik lens bile göz üzerinde dönüyorsa bulanık, gölgeli veya zaman zaman değişen bir görüşe neden olabilir. Bu nedenle torik lens uygulamasında deneme lensinin göz üzerinde değerlendirilmesi ve gerekiyorsa aks telafisi yapılması gerekir.
Önemli: Bu içerik bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kontakt lens reçetesi ve uygulaması, göz doktoru muayenesi ile yetkili göz sağlığı profesyonelinin değerlendirmesine dayanmalıdır.
Başarılı bir uygulamanın başlangıç noktası güncel refraksiyon ölçümüdür. Eski bir gözlük reçetesine dayanarak doğrudan kontakt lens seçmek doğru olmayabilir. Göz numarası değişmiş olabileceği gibi gözlük camı ile kornea arasındaki mesafe de özellikle yüksek derecelerde hesaplamayı etkiler.
İlk deneme lensi belirlenirken:
Biofinity toric lens seçeneklerinde aks değerleri 10 derecelik aralıklarla sunulmaktadır. Ancak her ürünün üretim aralığı farklı olabileceği için seçim yapılırken kullanılan lensin parametre tablosu kontrol edilmelidir.
Torik kontakt lens göze takılır takılmaz yapılan değerlendirme yanıltıcı olabilir. Lensin gözyaşı tabakası üzerinde yerleşmesi ve doğal konumunu bulması için zamana ihtiyacı vardır.
CooperVision’ın uygulama kılavuzunda deneme lensi takıldıktan sonra yaklaşık 10 dakika beklenmesi önerilmektedir. Bu sürenin ardından lensin uyumu ve görme keskinliği değerlendirilir.
Bekleme süresi tamamlanmadan ölçüm yapılırsa geçici lens hareketleri kalıcı bir aks rotasyonu gibi yorumlanabilir. Bu durum gereksiz aks değişikliklerine ve hatalı lens seçimine yol açabilir.
Deneme lensi göz üzerinde yerleştikten sonra yalnızca hastanın net görüp görmediğine bakılması yeterli değildir. Lensin fiziksel uyumu da ayrıntılı biçimde incelenmelidir.
Lens korneayı tamamen örtmelidir. Kenarda açıkta kalan bir kornea bölgesi bulunması, lens çapının veya genel uyumunun uygun olmadığını gösterebilir.
Kontakt lens göz üzerinde merkezde durmalıdır. Belirgin biçimde aşağı, yukarı veya yana kayan bir lens görme kalitesini bozabilir.
Lens, göz kırpıldığında kontrollü ve sınırlı bir hareket göstermelidir. Hareketsiz görünen aşırı sıkı bir lens de fazla hareket eden gevşek bir lens de uygun olmayabilir.
Değerlendirme karşıya bakış sırasında yapılabileceği gibi gerekli durumlarda kişi yukarı bakarken de tekrarlanabilir.
Torik kontakt lenslerin üzerinde, lensin göz üzerindeki yönünü değerlendirmeyi sağlayan küçük lazer işaretleri bulunabilir. Bu işaretler reçetedeki aksı doğrudan göstermez. Temel amaç, lensin tasarlanan konumuna göre ne kadar ve hangi yönde döndüğünü belirlemektir.
Torik lensin göz üzerinde hedeflenen konumundan sağa veya sola dönmesine aks rotasyonu denir. Az miktardaki sabit ve tekrarlanabilir dönüş, uygun hesaplama yapılarak telafi edilebilir.
Asıl sorun lensin her göz kırpmada farklı bir konuma dönmesi veya kısa sürede sürekli yön değiştirmesidir. Kararsız rotasyon varsa yalnızca aksı değiştirmek yeterli olmayabilir. Böyle bir durumda lens tasarımının, temel eğrinin, çapın ve genel uyumun yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Aks rotasyonunda iki özellik önemlidir:
Örneğin lens sürekli olarak aynı yönde 10 derece dönüyorsa bu durum aks telafesiyle düzeltilebilir. Bir ölçümde 10, başka bir ölçümde 25 derece dönüyorsa lensin göz üzerindeki stabilitesi sorgulanmalıdır.
Fiziksel uyum kontrol edildikten sonra görme keskinliği ölçülür. Gerektiğinde deneme lensinin üzerinden sferik üst refraksiyon yapılabilir.
Sferik bir değişiklikle görme belirgin biçimde iyileşiyorsa yeni deneme lensinin sferik gücü buna göre düzenlenebilir. Ancak görme kaybının temel nedeni aks rotasyonuysa yalnızca artı veya eksi sferik güç eklemek sorunu çözmeyebilir.
Bu noktada şu ayrım önemlidir:
LARS, torik kontakt lensin göz üzerinde yaptığı dönüşü reçete aksına yansıtmak için kullanılan pratik bir hesaplama yöntemidir.
İngilizce açılımı şöyledir:
Aynı prensip bazı kaynaklarda CAAS olarak da ifade edilir:
Buradaki sağ ve sol yönleri değerlendirilirken üreticinin işaretleme sistemi ve gözlem yönü doğru anlaşılmalıdır. Uygulama sırasında yönün yanlış yorumlanması, aksın tam tersine değiştirilmesine neden olabilir.
Temel hesap şöyledir:
| Lensin göz üzerindeki dönüşü | Yeni aks hesabı |
|---|---|
| Sola veya saat yönüne dönüş | Mevcut aksa dönüş miktarı eklenir |
| Sağa veya saat yönünün tersine dönüş | Mevcut akstan dönüş miktarı çıkarılır |
Deneme lensi:
-1.00 / -0.75 × 180
Lens göz üzerinde 20 derece sola dönüyorsa mevcut aksa 20 derece eklenir:
180 + 20 = 200
Kontakt lens aksları 0 ile 180 derece arasında ifade edildiği için 200 derecenin karşılığı 20 derecedir.
Yeni lens değeri:
-1.00 / -0.75 × 20
Burada 180 derece ile 0 derecenin aynı ekseni temsil ettiği unutulmamalıdır.
Deneme lensi:
-1.00 / -0.75 × 180
Lens göz üzerinde 30 derece sağa dönüyorsa dönüş miktarı mevcut akstan çıkarılır:
180 – 30 = 150
Yeni lens değeri:
-1.00 / -0.75 × 150
Deneme lensinin aksı 10 derece ve lensin sağa dönüşü 20 derece olsun:
10 – 20 = -10
Aks sisteminde negatif değer kullanılmadığı için sonuca 180 eklenir:
-10 + 180 = 170
Yeni deneme lensinin aksı 170 derece olarak değerlendirilir.
Hayır. Aks telafisinin anlamlı olabilmesi için lens rotasyonunun sabit ve tekrarlanabilir olması gerekir.
Lens bir kontrolde sola, başka bir kontrolde sağa dönüyorsa veya her göz kırpma sonrasında farklı bir konumda kalıyorsa hesaplanan aks güvenilir olmayacaktır. Bu durumda aşağıdaki olasılıklar değerlendirilmelidir:
Bu nedenle LARS yöntemi, kötü uyum gösteren bir lensi düzeltme aracı olarak görülmemelidir. Önce lensin fiziksel uyumu, ardından aks rotasyonu değerlendirilmelidir.
Astigmatlı kişiler torik lens kullanırken özellikle göz kırptıktan sonra kısa süreli bulanıklık yaşayabilir. Lens hızla başlangıç konumuna dönüyorsa bu geçici değişim sınırlı kalabilir. Lens geç toparlanıyor veya farklı konumlarda duruyorsa görme daha belirgin biçimde dalgalanır.
Dalgalı görmenin olası nedenleri arasında şunlar bulunur:
Bulanıklığa ağrı, kızarıklık, ışık hassasiyeti veya akıntı eşlik ediyorsa lens çıkarılmalı ve göz doktoruna başvurulmalıdır.
Gözlük ve kontakt lens reçeteleri aynı değildir. Kontakt lens gözün doğrudan üzerinde bulunduğu için yalnızca SPH, CYL ve AXIS değerleri yeterli olmaz.
Kontakt lens seçiminde ayrıca şu bilgiler değerlendirilir:
Özellikle yüksek numaralarda gözlük camının göze olan mesafesi nedeniyle verteks dönüşümü gerekebilir. Bu yüzden gözlük reçetesini kullanarak kontrolsüz biçimde torik lens satın almak doğru değildir.
Başarılı bir torik kontakt lens uygulaması dört temel aşamaya dayanır:
Tek bir ölçüm üzerinden karar vermek yerine lensin birkaç göz kırpma sonrasında aynı konuma dönüp dönmediği izlenmelidir. Kâğıt üzerinde doğru görünen bir reçete, göz üzerindeki uyum değerlendirilmeden tamamlanmış sayılmaz.
Torik lenslerde az miktarda dönüş görülebilir. Önemli olan dönüşün sınırlı, kararlı ve tekrarlanabilir olmasıdır. Sürekli değişen rotasyon görme kalitesini bozabilir.
Lensin göz üzerinde doğal konumuna yerleşmesi beklenmelidir. CooperVision’ın uygulama kılavuzu, değerlendirmeden önce yaklaşık 10 dakikalık yerleşme süresi önermektedir.
LARS yöntemi esas olarak torik lensin aksını düzenlemek için kullanılır. Sferik veya silindirik güç değişikliği ayrı bir klinik değerlendirme gerektirir.
Uygun olmayan aks nedeniyle ortaya çıkan bulanık veya gölgeli görme, göz yorgunluğu ve baş ağrısıyla ilişkili olabilir. Ancak baş ağrısının birçok farklı nedeni bulunduğu için göz muayenesi gerekir.
Her zaman çözmez. Sorun aks rotasyonundan kaynaklanıyorsa yalnızca sferik gücü artırmak veya azaltmak net görüş sağlamayabilir. Lens uyumu ve aks konumu birlikte değerlendirilmelidir.
İki gözün numarası aynı görünse bile kornea yapısı, lens hareketi ve rotasyon yönü farklı olabilir. Her göz ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Reçete ve göz sağlığı değerlendirmesi göz doktoru tarafından yapılmalıdır. Lensin seçimi, uygulanması ve teslim süreci ise ilgili mevzuata uygun şekilde yetkili göz sağlığı profesyonellerince yürütülmelidir.
