Gözlük reçetesindeki numarayla kontakt lens kutusunda yazan derecenin farklı olması çoğu kişide soru işareti oluşturur. Özellikle yüksek miyopi veya hipermetropisi bulunan kişiler, “Gözlüğüm -6.00 iken kontakt lensim neden -5.50?” diye düşünebilir.
Bu fark genellikle bir ölçüm hatası değildir. Gözlük camı gözün yaklaşık 10-14 mm önünde dururken kontakt lens doğrudan kornea üzerine yerleşir. Lensin göze olan uzaklığı değiştiğinde gözde oluşturduğu optik etki de değişir. Bu nedenle gözlük derecesinin kontakt lens derecesine çevrilmesinde verteks mesafesi adı verilen uzaklık dikkate alınır.
Ancak doğru kontakt lensi belirlemek yalnızca numara dönüştürmekten ibaret değildir. Kornea yapısı, gözyaşı kalitesi, lensin çapı, taban eğrisi, astigmatizma değeri ve lensin göz üzerindeki hareketi de değerlendirilmelidir. Lens Dönüşüm Aracını kullanarak sistemi test edebilirsiniz.
Düşük numaralarda gözlük ve kontakt lens dereceleri çoğu zaman aynı veya birbirine çok yakın olabilir. Özellikle yaklaşık -4.00 ile +4.00 diyoptri arasındaki reçetelerde verteks mesafesinden doğan fark, piyasadaki standart 0.25 diyoptrilik lens basamaklarını değiştirecek kadar büyük olmayabilir.
Numara yükseldikçe fark daha belirgin hâle gelir:
Örneğin -6.00 numaralı bir gözlük reçetesi, standart bir verteks hesabında yaklaşık -5.50 veya -5.75 kontakt lens derecesine karşılık gelebilir. Fakat bu değer yalnızca deneme lensi seçiminde kullanılabilecek teorik bir başlangıç noktasıdır.
Verteks mesafesi, gözlük camının arka yüzeyi ile korneanın ön yüzeyi arasındaki uzaklıktır. Bu mesafe kullanılan çerçevenin yapısına, burun köprüsüne ve gözlüğün yüzdeki konumuna göre değişebilir.
Kontakt lens korneanın üzerinde bulunduğu için gözlük camıyla arasındaki mesafe ortadan kalkar. Özellikle yüksek numaralarda bu konum değişikliği lensin gözde oluşturduğu etkin gücü etkiler.
Kontakt lens üreticisi CooperVision da gözlükten kontakt lense geçişte verteks düzeltmesinin yapılması gerektiğini ve dönüşüm hesaplarının profesyonel kontakt lens uygulamasının yerine geçmeyeceğini belirtir. CooperVision gözlükten lense dönüşüm aracı bu hesabı sağlık profesyonelleri için yardımcı bir başlangıç aracı olarak sunar.
Sferik bir gözlük reçetesinde teorik kontakt lens derecesi şu formülle hesaplanabilir:
Kontakt lens gücü = Gözlük gücü / (1 – verteks mesafesi × gözlük gücü)
Formülde:
Örneğin gözlük derecesi -8.00 ve verteks mesafesi 12 mm ise:
-8.00 / [1 – (0,012 × -8.00)] = yaklaşık -7.30
Teorik sonuç -7.30 olduğu için başlangıç kontakt lens gücü, ürün seçeneklerine ve muayene bulgularına göre çoğunlukla -7.25 civarında değerlendirilebilir. Son karar, lens gözdeyken yapılan görme kontrolü ve üst refraksiyon sonucunda verilir.
Aşağıdaki tablo yalnızca sferik değerler için, 12 mm verteks mesafesi kabul edilerek hazırlanmıştır. Değerler 0.25 diyoptrilik en yakın basamağa yuvarlanmıştır.
| Gözlük derecesi | Hesaplanan kornea düzlemi değeri | Yaklaşık lens derecesi |
|---|---|---|
| -4.00 | -3.82 | -3.75 / -4.00 |
| -5.00 | -4.72 | -4.75 |
| -6.00 | -5.60 | -5.50 / -5.75 |
| -7.00 | -6.46 | -6.50 |
| -8.00 | -7.30 | -7.25 |
| -9.00 | -8.12 | -8.00 / -8.25 |
| -10.00 | -8.93 | -9.00 |
| -11.00 | -9.72 | -9.75 |
| -12.00 | -10.49 | -10.50 |
| +4.00 | +4.20 | +4.25 |
| +5.00 | +5.32 | +5.25 / +5.50 |
| +6.00 | +6.47 | +6.50 |
| +7.00 | +7.64 | +7.75 |
| +8.00 | +8.85 | +8.75 / +9.00 |
| +9.00 | +10.09 | +10.00 |
| +10.00 | +11.36 | +11.25 / +11.50 |
| +11.00 | +12.67 | +12.75 |
| +12.00 | +14.02 | +14.00 |
Tablodaki iki seçenekli satırlar, teorik sonucun iki üretim basamağı arasında kalabildiğini gösterir. Hangi değerin seçileceği yalnızca matematiksel yakınlığa göre belirlenmez. Görme keskinliği, iki göz arasındaki denge, kişinin kullanım ihtiyacı ve lensin gözdeki performansı birlikte değerlendirilir.
Bu tablo bir kontakt lens reçetesi değildir. İnternetten seçilecek kontakt lens numarasını belirlemek veya mevcut reçeteyi değiştirmek amacıyla kullanılmamalıdır. Kontakt lens reçetesinde güç dışında taban eğrisi, çap, materyal, tasarım ve bazı durumlarda marka bilgisi de bulunur. FDA’nın kontakt lens reçetesi hakkındaki bilgilendirmesinde güç, taban eğrisi, çap ve materyal gibi özelliklerin reçetenin parçaları olduğu açıkça belirtilir.
Yaklaşık -4.00 ile +4.00 diyoptri arasındaki sferik numaralarda gözlük ve kontakt lens derecesi sıklıkla aynı seçilebilir. Bunun nedeni verteks değişiminin oluşturduğu farkın çoğu zaman 0.25 diyoptriden küçük kalmasıdır.
Örneğin:
| Gözlük derecesi | Muhtemel başlangıç lens derecesi |
|---|---|
| -0.75 | -0.75 |
| -1.00 | -1.00 |
| -1.50 | -1.50 |
| -2.00 | -2.00 |
| -2.50 | -2.50 |
| -3.00 | -3.00 |
| -3.50 | -3.50 |
| +0.50 | +0.50 |
| +1.00 | +1.00 |
| +1.50 | +1.50 |
| +2.00 | +2.00 |
| +2.50 | +2.50 |
| +3.00 | +3.00 |
| +3.50 | +3.50 |
Bu eşleşme herkes için kesin değildir. Gözlük reçetesinin yazıldığı mesafe, kişinin odaklama sistemi ve iki göz arasındaki numara farkı nedeniyle farklı bir kontakt lens derecesi gerekebilir.
Astigmatizmalı bir reçetede üç temel değer bulunur:
Örneğin reçete şöyle olabilir:
-5.00 SPH / -2.00 CYL × 180
Bu reçetenin iki ana meridyenindeki güçler şunlardır:
Yüksek derecelerde verteks düzeltmesi her iki meridyene ayrı ayrı uygulanmalıdır. Yalnızca -5.00 olan SPH değerini dönüştürüp CYL değerini aynen eklemek optik açıdan doğru bir yaklaşım olmayabilir.
12 mm üzerinden yaklaşık hesap yapıldığında:
Teorik başlangıç değeri bu durumda yaklaşık olarak:
-4.75 SPH / -1.75 CYL × 180
şeklinde düşünülebilir.
Fakat torik kontakt lensler göz üzerinde belirli miktarda dönebilir. Lensin dönüş yönü ve miktarı, eksen değerinde ayarlama gerektirebilir. Ayrıca her marka bütün silindir ve aks seçeneklerini üretmez. Bu nedenle astigmatlı lens reçetesi, yalnızca bir internet tablosuyla güvenli biçimde oluşturulamaz.
Bazı düşük astigmatizma değerlerinde sferik kontakt lens değerlendirilirken “sferik eşdeğer” hesabından yararlanılabilir:
Sferik eşdeğer = SPH + CYL / 2
Örneğin:
-2.00 SPH / -0.50 CYL × 180
reçetesinin sferik eşdeğeri:
-2.00 + (-0.50 / 2) = -2.25
olur.
Ancak bu hesap, kişinin mutlaka -2.25 sferik lens kullanabileceği anlamına gelmez. Astigmatizmanın ekseni, görsel beklenti, kullanılan ekran süresi ve kişinin bulanıklığa toleransı sonucu değiştirebilir. Özellikle gece araç kullanan veya ayrıntılı görme gerektiren işlerde çalışan kişiler düşük astigmatizma düzeltmesinden bile fayda görebilir.
Teorik dönüşümde eksen başlangıçta korunur. Ancak torik kontakt lens göz kırpma ve göz hareketleri sırasında kornea üzerinde dönebilir. Muayenede lensin sabitlenme yönü değerlendirildikten sonra sipariş edilecek eksen değiştirilebilir.
Bu nedenle gözlük reçetesinde AXIS 180 yazması, kontakt lens kutusunda da mutlaka 180 yazacağı anlamına gelmez. Kutudaki farklı eksen, doğru yapılmış bir lens rotasyonu ayarlamasının sonucu olabilir.
Gözlük reçetesinde bulunmayan bazı bilgiler kontakt lens reçetesinde yer alır.
BC, kontakt lensin arka yüzey eğrisini ifade eder. Lensin kornea üzerindeki duruşunu, hareketini ve merkezlenmesini etkileyebilir. Aynı BC değerine sahip iki farklı marka, materyal ve tasarım özellikleri nedeniyle gözde aynı şekilde davranmayabilir.
DIA, lensin bir kenarından diğer kenarına olan toplam genişliğidir. Milimetre cinsinden belirtilir. Çap, lensin korneayı ve çevresindeki dokuyu nasıl örttüğünü etkiler.
Kontakt lensin miyopi veya hipermetropi düzeltmesini gösterir.
Torik kontakt lenslerde astigmatizma miktarını ve eksenini belirtir.
Multifokal lenslerde yakın görme için kullanılan ek gücü veya üreticiye özgü yakın destek seviyesini ifade eder.
Bu parametreler nedeniyle yalnızca gözlük reçetesine bakılarak kontakt lens markası ve modeli seçilmesi doğru değildir.
Presbiyopi nedeniyle hem uzak hem yakın düzeltme gereken kişilerde yalnızca sferik dönüşüm yeterli olmaz. Multifokal kontakt lens seçiminde şu unsurlar değerlendirilir:
Multifokal lenslerin tasarımı markalar arasında değişebilir. Aynı uzak ve ADD değerine sahip iki lens, kişide farklı görme performansı oluşturabilir. Bu nedenle deneme lensiyle günlük yaşam koşullarında değerlendirme yapılması önemlidir.
Gözlük derecesinin doğrudan kontakt lens olarak kullanılması aşağıdaki nedenlerle bulanıklığa yol açabilir:
Gözlük reçetesi, kontakt lensin güvenli şekilde seçilmesi için yeterli değildir. Kontakt lens doğrudan göz yüzeyiyle temas eden tıbbi bir üründür. İlk kullanım öncesinde korneanın, göz kapaklarının ve gözyaşı tabakasının değerlendirilmesi gerekir.
Kontakt lens muayenesinde genellikle:
Daha önce kullanılan bir markanın aynı numaralı başka bir ürünle değiştirilmesi de her zaman sorunsuz olmayabilir. Materyal, kenar tasarımı, çap ve eğrilik farklılıkları gözdeki uyumu değiştirebilir.
Kontakt lens kullanırken aşağıdaki belirtilerden biri ortaya çıkarsa lens çıkarılmalı ve göz hekimine başvurulmalıdır:
Bu belirtiler enfeksiyon veya kornea hasarıyla ilişkili olabilir. Göz kızarıkken kontakt lens takmaya devam etmek, başkasının lensini kullanmak veya lensi musluk suyuyla temas ettirmek güvenli değildir.
12 mm verteks mesafesi kabul edildiğinde teorik karşılığı yaklaşık -4.75 kontakt lenstir. Son değer, göz üzerinde yapılan deneme ve görme kontrolünden sonra belirlenmelidir.
Teorik karşılığı yaklaşık -5.60 diyoptridir. Ürün seçeneklerine ve muayene bulgularına göre -5.50 veya -5.75 değerlendirilebilir.
12 mm verteks hesabında yaklaşık -7.30 çıkar. En yakın standart lens değeri çoğunlukla -7.25 civarındadır.
Teorik dönüşüm yaklaşık +6.47 diyoptridir. Başlangıç deneme lensi genellikle +6.50 civarında değerlendirilebilir.
Bu durum daha çok miyop kişilerde görülür. Kontakt lens göze yaklaştığı için yüksek eksi numaralarda aynı optik etkiyi sağlamak üzere daha düşük mutlak değerde bir lens gerekebilir.
Yaklaşık teorik değeri hesaplayabilirsiniz ancak bu değer reçete yerine geçmez. Göz sağlığı, taban eğrisi, çap, astigmatizma ve lensin göz üzerindeki duruşu yalnızca dönüşüm formülüyle belirlenemez.
Gözlük derecesini kontakt lens derecesine çevirmek için verteks mesafesi dikkate alınır. Düşük numaralarda iki değer aynı kalabilirken, yüksek miyopide kontakt lensin eksi derecesi genellikle azalır; yüksek hipermetropide ise artı derece yükselir.
Astigmatizmalı ve multifokal reçetelerde işlem daha ayrıntılıdır. SPH, CYL, AXIS ve ADD değerlerinin yanı sıra lensin göz üzerindeki konumu da değerlendirilmelidir. Bu nedenle dönüşüm tablosu yalnızca yaklaşık bilgi verir. Güvenli ve net görüş için kontakt lens derecesi, göz hekimi muayenesi ve profesyonel lens uygulaması sonucunda belirlenmelidir.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Muayene, tanı veya kişiye özel kontakt lens reçetesinin yerine geçmez.
