Müşteri gözlüğü tezgâha bırakıp “Camım çatlamış, kırılmak üzere galiba” dediğinde, çoğu zaman elime alır almaz rahatlatırım: “Camınız kırılmıyor, merak etmeyin.” Çünkü o örümcek ağını andıran ince ince çizgiler aslında camın kendisinde değil, üzerindeki kaplamadadır. Sektörde buna crazing deriz; Türkçesiyle kaplama çatlaması ya da kılcal çatlak deseni. Yıllardır cam üreten bir firmada çalışıyorum ve bu sorunla neredeyse her hafta karşılaşıyorum. İyi haber, tehlikeli bir durum değil; kötü haber ise, oluştuktan sonra geri dönüşü yok. Gelin bunun tam olarak ne olduğunu, neden oluştuğunu ve nasıl önleneceğini sahadan gördüklerimle anlatayım.
Crazing’i bir kez gördüğünüzde bir daha kolay kolay karıştırmazsınız. Camın yüzeyinde, kırık bir porselen sırını ya da çok eski bir yağlı boya tablonun yüzeyini andıran, birbirine bağlı sayısız ince çatlak belirir. Bazen camın kenarından başlar ve içeri doğru yayılır, bazen tüm yüzeye örümcek ağı gibi dağılır.
Bu deseni ışığa tuttuğunuzda çok daha net görürsünüz. Parmağınızı gezdirdiğinizde belli belirsiz bir pürüz hissedebilirsiniz ama tek bir çizgi değil, bir ağ dokusu vardır. Silmekle geçmez, çünkü yüzeydeki kir değildir; yapının içine işlemiştir. İşte bu üç özellik, yani ağ şeklinde olması, silinmemesi ve ışıkta belirginleşmesi, onu çizikten ve lekeden ayıran en kolay işaretlerdir.
Bunu müşterilere anlatırken en çok işe yarayan benzetme şudur: Eski bir toprak testinin ya da fırından çıkmış çatlak sırlı bir tabağın yüzeyini düşünün. Crazing de aynı mantıkla oluşur.
Modern gözlük camları genelde plastik esaslıdır ve üzerlerinde son derece ince, sert ve kırılgan kaplama katmanları bulunur; anti-refle (yansıma önleyici) ve sertlik kaplamaları bunların başında gelir. Şimdi işin püf noktası burada: Alttaki plastik cam, sıcakla genleşir, soğukla büzülür; yani esner. Üstündeki sert kaplama ise çok daha rijittir, bu genleşmeyi takip edemez. Sıcaklık değiştiğinde alttaki malzeme hareket eder, üstteki katman ise bu harekete ayak uyduramayıp yer yer çatlar. Ortaya çıkan o ağ deseni de tam olarak budur.
Kısacası crazing, çoğu zaman camın malzemesiyle üzerindeki kaplamanın farklı hızlarda genleşip büzülmesinden doğan bir gerilim çatlağıdır. Bu yüzden de en büyük tetikleyicisi ısıdır.
Sahada gördüğüm crazing vakalarının büyük çoğunluğu birkaç ortak sebebe dayanıyor.
Burası tam bir gri bölge ve dürüst konuşmak gerekir. Eğer çatlaklar, camı normal kullanan birinde kısa süre içinde, ısı ya da kimyasal teması olmadan ortaya çıkmışsa, bu büyük ihtimalle kaplama kaynaklı bir üretim kusurudur ve çoğu markada garanti altında değerlendirilir.
Ama sebep ısıysa, yani gözlük sıcak arabada kaldıysa ya da sıcak suyla yıkandıysa, aynı görüntü artık kullanıcı kaynaklı sayılır ve garanti reddedilebilir. Bu yüzden bir gözlük incelemeye geldiğinde her zaman sorarım: “Gözlüğü sıcak bir yerde bıraktınız mı, kimyasal bir şeyle sildiniz mi?” Çünkü aynı çatlak deseni, sebebine göre garantiye girer de girmez de. En doğrusu, faturanızla birlikte gözlüğü aldığınız optisyene götürüp durumu birlikte değerlendirmektir.
Bu sorunun cevabını verirken keşke daha iyi haber verebilseydim ama gerçeği söylemek zorundayım: Crazing onarılamaz. Kaplama bir kez bu şekilde çatladıysa, onu düzeltmenin ya da eski haline getirmenin bir yolu yok. Parlatma, yeniden kaplama gibi denemeler işe yaramaz; kaplamayı sökmek ise camın optik yüzeyini bozar.
Görüntü sizi rahatsız ediyorsa ya da görüşünüzü etkiliyorsa tek gerçekçi çözüm camı yenilemektir. İyi tarafı şu: Çerçeveniz sağlamsa sadece camı değiştirmek yeterli olur, komple yeni gözlük almanız gerekmez.
En güzel haber, crazing’in büyük ölçüde önlenebilir bir sorun olması. Yıllardır müşterilere aynı birkaç şeyi tekrarlıyorum ve gerçekten fark yaratıyorlar.
Gözlüğü asla sıcak yerlerde bırakmayın; yazın araba içi bunların başında gelir, torpido gözü adeta küçük bir fırın gibi ısınır. Saç kurutma makinesi, fırın, ocak ve sauna gibi yüksek ısı kaynaklarından uzak tutun. Temizlerken kaynar su değil, ılık su kullanın ve mümkünse gözlük temizleme solüsyonu tercih edin. Kolonya, parfüm, saç spreyi ve ev temizleyicilerini camdan uzak tutun. Soğuktan sıcağa geçerken gözlüğe ani ısı şoku yaşatmayın; birkaç dakika ortam sıcaklığına gelmesini bekleyin. Kullanmadığınızda sert bir kutuda saklamak da hem ısıdan hem darbeden korur.
Bir de alışverişte küçük bir tavsiye: Kaliteli, iyi tutunmuş kaplamaya sahip camlar bu tür çatlaklara daha dayanıklıdır. Cam seçerken kaplama kalitesini ve varsa garanti süresini optisyeninize sormak, uzun vadede sizi bu dertten büyük ölçüde uzak tutar.
Gözlük camındaki o örümcek ağı deseni, camın kırılması değil, üzerindeki kaplamanın çatlamasıdır; sektördeki adıyla crazing. Temel sebebi, camla kaplamanın ısı karşısında farklı davranmasıdır ve bu yüzden en büyük tetikleyici sıcaklıktır; kimyasallar, üretim kusurları ve zamanla yıpranma da devreye girebilir. Oluştuktan sonra onarılamaz, tek çözüm camı yenilemektir; ama iyi bir bakımla büyük ölçüde önlenebilir. Camınızda böyle bir desen fark ederseniz, hem garanti durumunu değerlendirmek hem de doğru çözümü konuşmak için gözlüğünüzü bir optisyene göstermeniz en sağlıklısıdır.
