Göz sağlığındaki değişiklikler çoğu zaman yavaş yavaş gelişir. Sabah kalktığınızda her şey net görünür, ama akşama doğru tabelaları okumakta zorlandığınızı fark edersiniz. Ya da bilgisayar başında birkaç saat geçirdikten sonra şakaklarınızda hafif bir ağrı belirir. Peki bunlar gerçekten gözlük ihtiyacını mı işaret ediyor?
Bu yazıda hem yetişkinlerde hem çocuklarda gözlük gerektirebilecek belirtileri, bu belirtilerin arkasındaki nedenleri ve ne zaman göz doktoruna gitmeniz gerektiğini ele alacağız.
Görme problemleri her zaman dramatik bir şekilde ortaya çıkmaz. Bazen alışkanlıklarınızdaki küçük değişiklikler mesela telefonu biraz daha uzağa tutmak ya da televizyona yaklaşmak aslında gözlerinizin size bir şeyler söylemeye çalıştığının habercisidir.
Uzaktaki nesneleri ya da yakındaki yazıları net seçemiyorsanız, bu durum kırma kusurlarının en klasik göstergesidir. Bulanıklık sadece uzağı ya da sadece yakını etkileyebilir; her iki durumda da bir göz muayenesine ihtiyaç duyulduğunun sinyalidir.
Burada dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı var: geçici bulanıklık ile kalıcı bulanıklık farklı şeylere işaret eder. Uzun süre ekrana baktıktan sonra birkaç saniyeliğine bulanık görmek yorgunlukla ilişkili olabilir. Ama sabah uyandığınızda bile net göremiyorsanız, bu bambaşka bir durumdur.
Gözlerinizi kısarak baktığınızda göz bebeğine giren ışık miktarı azalır ve odaklanma geçici olarak kolaylaşır. Bunu farkında olmadan çok sık yapıyorsanız özellikle okurken, televizyon izlerken ya da telefona bakarken muhtemelen düzeltilmemiş bir görme kusuru söz konusudur.
Kısarak bakma bir çözüm değil, aslında bir uyarıdır. Gözleriniz kendi başlarına odaklanamadığı için siz mekanik olarak yardım ediyorsunuzdur.
Uzun süre okuduktan veya ekran karşısında çalıştıktan sonra gözleriniz yanıyor, batıyor ya da ağrıyorsa, bu göz yorgunluğunun tipik bir işaretidir. Gözler düzeltilmemiş bir kırma kusuru yüzünden normalden fazla çaba sarf ettiğinde bu tür şikayetler sıklaşır.
Özellikle iş yerinde öğleden sonra saatlerinde artan göz ağrısı, kırma kusuru kaynaklı olabilir. Bir gözlük ya da numara değişikliği durumu önemli ölçüde rahatlatır.
Görsel yoğunluk gerektiren işlerden sonra raporları incelemek, uzun süre araba kullanmak, ince yazılı belgeleri okumak baş ağrısı yaşıyorsanız, bunun kaynağı gözleriniz olabilir. Odaklanmak için harcanan fazladan çaba, göz çevresindeki kasları yorar ve bu yorgunluk baş ağrısına dönüşür.
Elbette baş ağrısının birçok nedeni olabilir. Ama eğer ağrı özellikle görsel çaba gerektiren aktivitelerden sonra geliyorsa, bir göz muayenesi öncelikli adım olmalıdır.
Akşam araç kullanırken karşıdan gelen farları rahatsız edici buluyorsanız ya da loş ortamlarda nesneleri seçmekte güçlük çekiyorsanız, miyopi veya erken dönem katarakt gibi durumlar söz konusu olabilir. Gece görüş kalitesindeki düşüş, gündüz fark edilmeyen sorunları gün yüzüne çıkarır.
Bu belirti özellikle sürücüler için ciddi bir güvenlik meselesidir. Karanlıkta yol kenarındaki yayaları, tabelaları ya da kavşak detaylarını geç fark etmek kazalara davetiye çıkarır.
Karşıdan gelen tanıdığınızı ancak çok yaklaşınca tanıyabiliyorsanız, uzak görüş keskinliğiniz düşmüş demektir. Bu durum genellikle miyopiyle ilişkilidir ve uygun bir gözlükle kolayca düzeltilebilir.
Birçok kişi bu belirtiyi “dalgınlık” ya da “dikkatsizlik” olarak yorumlar. Oysa mesele dikkatle değil, retinanın üzerine düşen görüntünün netliğiyle ilgilidir.
Tek bir nesneyi çift görüyorsanız tıp dilinde diplopi olarak adlandırılan bu durum astigmat, göz kası dengesizliği veya daha ciddi bir göz problemiyle karşı karşıya olabilirsiniz. Çift görme bazen sadece bir gözde, bazen her iki gözde birden ortaya çıkar.
Bu belirti kesinlikle hafife alınmamalıdır. Prizmalı gözlükler, göz egzersizleri ya da farklı tedavi seçenekleri gerekebilir. Göz doktoruyla görüşmek şarttır.
Gözlerin sürekli sulanması, ilk bakışta gözlük ihtiyacıyla ilişkilendirilmez. Ama düzeltilmemiş hipermetrop, miyop ya da astigmat gibi kırma kusurları gözleri sürekli zorladığında, gözyaşı üretimi refleks olarak artar.
Sulanma aslında gözlerin “yardım çığlığı”dır. Göz kuruluğu, alerji veya enfeksiyon dışarıda bırakıldığında, altında bir kırma kusuru yatıyor olabilir.
Çocuklar görme sorunlarını dile getirmekte zorlanır. Hayatları boyunca böyle gördükleri için, görmelerinin “normal olmadığını” bilemezler. Bu yüzden ebeveynlerin davranışsal ipuçlarına dikkat etmesi büyük önem taşır.
Çocuğunuz televizyona bakarken, tahtayı okurken ya da bir şeye odaklanırken gözlerini kısıyorsa, miyop veya hipermetrop olabilir. Bu hareket, odaklanmayı kolaylaştırmak için içgüdüsel olarak yapılır.
Bir şeye bakarken başını yana eğen ya da tek gözünü kapatan çocuklarda ambliyopi (tembelgöz) veya şaşılık gibi durumlar olabilir. Çocuk, daha iyi gören gözüyle bakabilmek için bu tür telafi hareketleri geliştirir.
Televizyonun hemen dibine oturan ya da kitabı burnunun ucuna yaklaştıran çocuklarda uzağı net görememe problemi olabilir. Bu davranış sıklıkla miyopinin erken belirtisidir.
Okuma ya da ekran süresi sonrasında göz ovuşturma, göz yorgunluğuna işaret eder. Çocuğun gözleri, odaklanmak için normalden fazla çaba harcıyor olabilir.
Okul sonrası ya da ödev yaparken baş ağrısından şikayet eden çocuklarda düzeltilmemiş bir görme kusuru düşünülmelidir. Bulanık görme yüzünden gözler fazla çalışır ve bu durum ağrıya yol açar.
Tahtayı, kitabı ve defteri arasında sürekli odak değiştirmek zorunda kalan bir çocuk, eğer kırma kusuru varsa bu geçişlerde zorlanır. Sonuçta dikkat dağılır, ders performansı düşer. Aileler bunu “ilgisizlik” sanabilir; oysa sorun tamamen fiziksel olabilir.
Yukarıda sayılan belirtilerin büyük çoğunluğu kırma kusurlarından kaynaklanır. Kırma kusuru, gözün yapısının ışığı retina üzerine doğru odaklayamaması durumudur. Dört temel kırma kusuru vardır:
Miyopi (Uzağı görememe): Göz küresinin normalden uzun olması nedeniyle uzaktaki nesneler bulanık görünür. Yakın görüş genellikle nettir. Özellikle okul çağında hızla ilerleyebilir.
Hipermetropi (Yakını görememe): Göz küresinin normalden kısa olması nedeniyle yakındaki nesneler bulanık görünür. Hafif hipermetropi genç yaşlarda belirtisiz kalabilir çünkü göz kendi kas gücüyle telafi eder; ama yaşla birlikte bu telafi zorlaşır.
Astigmat: Korneanın düzgün bir küre yerine oval bir şekle sahip olması nedeniyle hem yakın hem uzak görüş bozulur. Nesneler gölgeli, çizgili ya da uzamış görünebilir.
Presbiyopi (Yaşa bağlı yakın görme zorluğu): 40’lı yaşlardan itibaren göz merceğinin esnekliğini kaybetmesiyle yakın görüş güçleşir. Telefonu, menüyü ya da gazeteyi uzağa tutma ihtiyacı hissedilir. Bu durum herkesin başına gelir; gözlük numarası olsun ya da olmasın.
Bu belirtilerden bir veya birkaçını yaşıyorsanız, yapılacak en doğru şey kapsamlı bir göz muayenesi yaptırmaktır. Muayene sırasında göz doktorunuz görme keskinliği testi, göz dibi muayenesi, refraksiyon ölçümü ve göz kas hareketi değerlendirmesi gibi tetkikler uygulayarak hem görme kalitenizi hem göz sağlığınızı değerlendirir.
Rutin göz kontrolü takvimi:
Yetişkinler için yılda en az bir göz muayenesi önerilir. Risk faktörleri olan kişilerde (diyabet, ailede göz hastalığı öyküsü, 40 yaş üstü) bu sıklık artırılabilir.
Çocuklar için önerilen takvim şöyledir: ilk muayene 6-12 aylık dönemde, ikinci kontrol 3-5 yaş arasında ve okul çağından itibaren her yıl düzenli muayene.
Görme sorunları erken fark edildiğinde hem tedavisi kolaydır hem de günlük yaşam kalitesinde ciddi bir fark yaratır. Yukarıdaki belirtilerden herhangi birini kendinizde ya da çocuğunuzda fark ediyorsanız, bir göz sağlığı uzmanıyla görüşmeyi ertelemeyin. Basit bir göz muayenesi, hayatınızı netleştirebilir.
