Görme sorunları yalnızca gözlük numarasından ibaret değildir. Bulanık görme bazen miyopi veya astigmat gibi bir kırma kusurundan kaynaklanırken bazen katarakt, glokom ya da retina hastalığının belirtisi olabilir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce sorunun hangi göz dokusundan kaynaklandığını belirlemek gerekir.
Bir göz hekimi yaklaşımıyla ilk değerlendirdiğim noktalar şikâyetin ne zaman başladığı, tek gözde mi iki gözde mi görüldüğü, sürekli mi geçici mi olduğu ve ağrı, kızarıklık veya ışık çakması gibi ek belirtilerin bulunup bulunmadığıdır. Aynı belirti farklı hastalıklarda görülebildiği için internetten yapılan bir belirti taraması muayenenin yerini tutmaz.
Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve kişiye özel tedavi için göz hastalıkları uzmanının muayenesi gerekir.
Göz, çevreden gelen ışığı kornea ve göz içindeki doğal mercek yardımıyla retinaya odaklar. Retina ışığı elektriksel sinyallere dönüştürür, optik sinir ise bu sinyalleri beyne taşır. Bu sistemin herhangi bir bölümünde oluşan sorun görme kalitesini etkileyebilir.
Görme sorunları genel olarak şu gruplarda değerlendirilebilir:
Tedavi, sorunun kaynağına göre gözlükten cerrahiye kadar değişebilir.
Kırma kusurlarında ışık retina üzerinde doğru noktaya odaklanamaz. Bunun sonucunda uzak, yakın veya her iki mesafede bulanık görme ortaya çıkabilir.
ABD Ulusal Göz Enstitüsü, en yaygın kırma kusurlarını miyopi, hipermetropi, astigmat ve presbiyopi olarak sınıflandırır. Tanı göz muayenesiyle konur; düzeltmede gözlük, kontakt lens veya uygun hastalarda cerrahi seçenekler kullanılabilir.
Miyopi, uzaktaki nesnelerin bulanık görülmesine neden olan kırma kusurudur. Yakın mesafe, miyopinin derecesine ve kişinin yaşına göre daha net görülebilir.
Miyopi belirtileri arasında şunlar yer alabilir:
Miyopi gözlük veya kontakt lensle düzeltilebilir. Uygun yetişkinlerde korneanın kırma gücünü değiştirmeyi amaçlayan lazer cerrahileri değerlendirilebilir. Çocuklarda ilerleme hızı ayrıca takip edilmelidir. Seçilecek miyopi kontrol yöntemi yaşa, kornea yapısına, numaraya ve gözün gelişimine göre belirlenir.
Hipermetropide özellikle yakın mesafeye odaklanmak zorlaşabilir. Genç kişiler gözün odaklama gücü sayesinde düşük dereceli hipermetropiyi bir süre telafi edebilir. Bu nedenle bazı hastalar net görmesine rağmen göz yorgunluğu yaşayabilir.
Belirtiler arasında:
Tedavide gözlük ve kontakt lens kullanılabilir. Uygun yetişkinlerde cerrahi seçenekler değerlendirilebilir. Çocuklarda hipermetropi ve göz kayması birlikteyse erken muayene görsel gelişim açısından önemlidir.
Astigmat, kornea veya göz içindeki doğal merceğin eğriliğinin farklı yönlerde eşit olmaması nedeniyle görüntünün net odaklanamamasıdır. Hem uzak hem yakın mesafede bulanıklık veya gölgelenme oluşturabilir.
Astigmatı olan kişiler:
Astigmat gözlükte silindirik camlarla, kontakt lenste uygun torik tasarımlarla düzeltilebilir. Uygun hastalarda lazer cerrahisi de seçenek olabilir.
Astigmatın bir anda belirgin biçimde artması veya sık aralıklarla değişmesi durumunda kornea yapısı ayrıntılı olarak incelenmelidir.
Presbiyopi, yaşla birlikte gözün yakın mesafeye odaklanma yeteneğinin azalmasıdır. Genellikle 40’lı yaşlardan sonra fark edilir.
İlk belirtiler çoğunlukla:
Tedavide okuma gözlüğü, bifokal, progresif veya ofis camları kullanılabilir. Kontakt lens seçenekleri ve uygun hastalarda cerrahi yöntemler de değerlendirilebilir. En doğru seçenek uzak numarası, çalışma mesafesi ve günlük ihtiyaçlara göre belirlenir.
Gözlük, kırma kusurunu ortadan kaldırmaz fakat ışığın retina üzerine doğru şekilde odaklanmasını sağlayarak görüşü düzeltir. Gözlüğün takılması gözü tembelleştirmez ve numaranın ilerlemesine neden olmaz.
Gözlük seçiminde yalnızca reçete değerleri değil, pupilla mesafesi, montaj yüksekliği, çerçevenin duruşu ve cam tasarımı da önemlidir. Özellikle yüksek numaralı, prizmatik veya progresif gözlüklerde hatalı merkezleme görsel konforu azaltabilir.
Çocuklarda reçete edilen gözlüğün düzenli kullanılması, göz tembelliği veya kayma tedavisinin önemli bir parçası olabilir.
Kontakt lensler miyopi, hipermetropi, astigmat ve presbiyopinin düzeltilmesinde kullanılabilir. Gözlükten daha geniş bir görüş alanı sağlaması, spor sırasında kolaylık sunması ve buğulanmaması önemli avantajlarıdır.
Ancak kontakt lens herkes için uygun olmayabilir. Göz kuruluğu, alerji, kornea hastalıkları, hijyen alışkanlıkları ve çalışma ortamı değerlendirilmelidir.
Kontakt lens kullanacak kişi:
Lens kullanırken ağrı, kızarıklık, ışık hassasiyeti veya ani bulanık görme oluşursa lens çıkarılmalı ve göz hekimine başvurulmalıdır.
Refraktif lazer cerrahisi, korneanın şeklini değiştirerek ışığın retina üzerinde daha doğru odaklanmasını amaçlar. LASIK, PRK ve SMILE gibi farklı yöntemler bulunur.
Lazer tedavisine uygunluk yalnızca göz numarasına bakılarak belirlenmez. Şu unsurlar değerlendirilir:
Lazer uygulaması her hastada tamamen gözlüksüz bir yaşamı garanti etmez. Presbiyopi gelişimi ilerleyen yaşlarda yakın gözlüğü ihtiyacı doğurabilir. Cerrahinin yararları, sınırlamaları ve olası riskleri kişiye özel görüşülmelidir.
Göz kuruluğu, gözyaşının miktarı veya kalitesi göz yüzeyini yeterince koruyamadığında ortaya çıkar. Kuruluk yalnızca “gözyaşının az olması” değildir. Gözyaşının hızlı buharlaşması ve göz kapağı kenarındaki yağ bezlerinin düzgün çalışmaması da etkili olabilir.
Belirtiler şunlardır:
Tedavi nedene göre değişir. Koruyucu içermeyen suni gözyaşları, göz kapağı hijyeni, sıcak kompres, çevresel düzenlemeler veya reçeteli ilaçlar kullanılabilir. Bazı hastalarda göz kapağı bezlerine yönelik ek tedaviler gerekebilir.
Her kızarıklık veya batma şikâyetine rastgele göz damlası kullanılmamalıdır. Özellikle “kızarıklık giderici” olarak satılan ürünler sorunun nedenini tedavi etmeyebilir.
Telefon, tablet ve bilgisayar kullanımı gözlük numarasını birkaç saat içinde bozmaz. Ancak uzun süre yakına odaklanmak, daha az göz kırpmak ve uygun olmayan ekran düzeni göz yorgunluğuna yol açabilir.
Sık görülen şikâyetler:
Ekran kullanırken düzenli ara vermek, bilinçli göz kırpmak, ekranı uygun uzaklık ve yükseklikte tutmak, yansımayı azaltmak ve doğru gözlük kullanmak yararlı olabilir.
Mavi ışık filtreli camlar bazı kullanıcılarda görsel konfor sağlayabilir. Ancak bütün ekran şikâyetlerinin mavi ışıktan kaynaklandığı ve bu camların göz hastalıklarını tedavi ettiği düşünülmemelidir.
Katarakt, göz içindeki doğal merceğin saydamlığını kaybetmesidir. En sık yaşla birlikte ortaya çıkar ancak travma, bazı ilaçlar ve çeşitli hastalıklar da katarakt gelişimini etkileyebilir.
Katarakt belirtileri şunlar olabilir:
Erken dönemde yeni gözlük, daha iyi aydınlatma ve kamaşmayı azaltan önlemler yardımcı olabilir. Ancak kataraktı ortadan kaldıran damla veya gözlük yoktur.
Katarakt günlük yaşamı belirgin biçimde etkilediğinde cerrahi değerlendirilir. Ameliyatta saydamlığını kaybeden doğal mercek çıkarılır ve yerine göz içi mercek yerleştirilir. Ulusal Göz Enstitüsü de kataraktı ortadan kaldıran yöntemin cerrahi olduğunu belirtir.
Glokom, optik sinirde hasara yol açarak kalıcı görme kaybına neden olabilen bir hastalık grubudur. Göz içi basıncı önemli bir risk faktörü olsa da normal ölçülen basınç değerlerinde de glokom görülebilir.
En yaygın glokom türü erken dönemde belirti vermeyebilir. Görme kaybı çoğunlukla çevresel görüşten başladığı için hasta değişikliği geç fark edebilir.
Tanıda yalnızca göz tansiyonu ölçümü yeterli değildir. Muayenede:
Tedavide göz damlaları, lazer uygulamaları ve cerrahi yöntemler kullanılabilir. Oluşmuş sinir hasarı genellikle geri getirilemez; tedavinin amacı ilerlemeyi yavaşlatmak veya durdurmaktır.
Ani şiddetli göz ağrısı, kırmızı göz, bulantı ve bulanık görme bazı akut glokom türlerinde görülebilir ve acil değerlendirme gerektirir.
Yaşa bağlı makula dejenerasyonu, retinanın keskin merkezi görüşten sorumlu bölgesi olan makulayı etkiler. Okuma, yüz tanıma ve ayrıntılı görme zorlaşabilir.
Sarı nokta hastalığında:
Kuru ve yaş olmak üzere iki temel tipi vardır. Tedavi hastalığın tipine ve evresine göre değişir. Bazı evrelerde belirli içerik ve dozlara sahip destekler değerlendirilebilir. Yaş tipte göz içine uygulanan anti-VEGF ilaçlar kullanılabilir.
Vitaminlerin her sarı nokta hastasına uygun olduğu düşünülmemeli, ürünler göz hekimi önerisi olmadan başlanmamalıdır. Ulusal Göz Enstitüsü, düz çizgilerin dalgalı görünmesini önemli bir uyarı belirtisi olarak değerlendirir.
Diyabet, retinadaki küçük kan damarlarına zarar verebilir. Diyabetik retinopati erken dönemde hiçbir belirti vermeden ilerleyebilir. Bu nedenle iyi görmek, retinanın kesinlikle sağlıklı olduğu anlamına gelmez.
İleri evrelerde:
Tedavi hastalığın evresine göre takip, göz içi enjeksiyonlar, lazer veya cerrahiyi içerebilir. Kan şekeri, tansiyon ve kolesterol kontrolü tedavinin önemli bir parçasıdır.
Ulusal Göz Enstitüsü, diyabetik retinopatinin başlangıçta belirti vermeyebileceğini ve diyabeti olan kişilerin düzenli genişletilmiş göz dibi muayenesi yaptırmasının önemli olduğunu vurgular.
Retina dekolmanı, retinanın normal yerinden ayrılmasıdır ve kalıcı görme kaybına yol açabileceği için acil tedavi gerektirir.
Uyarıcı belirtiler şunlardır:
Bu belirtiler ortaya çıktığında randevu günü beklenmemeli, acil göz değerlendirmesi yapılmalıdır. Tedavide yırtığın ve ayrılmanın durumuna göre lazer, dondurma işlemi veya cerrahi kullanılabilir.
Göz tembelliği veya ambliyopi, çocukluk döneminde bir ya da iki gözde görmenin yeterince gelişmemesidir. Sık nedenleri arasında iki göz arasında yüksek numara farkı, şaşılık ve görme eksenini kapatan doğumsal katarakt gibi durumlar bulunur.
Çocuk iyi gören gözünü kullandığı için aileler sorunu her zaman fark etmeyebilir. Bu nedenle belirti beklemeden çocukluk döneminde göz muayenesi önemlidir.
Tedavide nedene göre:
Tedavi planı yaşa ve görme gelişimine göre hazırlanır. Kapatma tedavisi hekim önerisi olmadan yapılmamalıdır.
Şaşılık, iki gözün aynı hedefe birlikte yönelmemesidir. Sürekli veya aralıklı olabilir. Çocuklarda görme gelişimini etkileyebilir; yetişkinlerde çift görmeye neden olabilir.
Tedavi seçenekleri arasında:
Her şaşılık ameliyat gerektirmez. Bazı kaymalar yalnızca doğru gözlükle belirgin ölçüde düzelebilir. Ani başlayan şaşılık veya çift görme ise nörolojik nedenler açısından acil değerlendirme gerektirebilir.
Renk görme bozuklukları çoğunlukla kalıtsaldır. En sık kırmızı ve yeşil tonların ayırt edilmesinde güçlük görülür. Daha nadir olarak sonradan gelişen renk görme değişiklikleri retina, optik sinir veya kullanılan bazı ilaçlarla ilişkili olabilir.
Kalıtsal renk görme farklılıklarını tamamen ortadan kaldıran standart bir tedavi yoktur. Renk filtreli yardımcı ürünler bazı durumlarda renk ayrımını değiştirebilir ancak normal renk görmeyi geri getirmez.
Daha önce renkleri normal algılayan bir kişide yeni başlayan renk solukluğu veya iki göz arasında renk farkı varsa göz muayenesi yapılmalıdır.
Gece görüşünün azalması tek başına bir hastalık adı değildir. Miyopi, astigmat, katarakt, göz kuruluğu, retina hastalıkları ve bazı vitamin eksiklikleri gece görüşünü etkileyebilir.
Gece araç kullanırken ışıkların uzaması veya dağılması yalnızca “gece körlüğü” olarak yorumlanmamalıdır. Öncelikle kırma kusuru, göz yüzeyi, kornea, doğal mercek ve retina değerlendirilmelidir.
Sarı renkli gece sürüş gözlükleri herkeste görüşü artırmaz. Renkli camlar göze ulaşan toplam ışığı azaltabileceğinden çözüm, sorunun nedenine göre belirlenmelidir.
Bir gözde veya iki gözde aniden oluşan görme kaybı acil bir durumdur. Belirti birkaç dakika içinde geçmiş olsa bile damar, retina, optik sinir veya nörolojik nedenler araştırılmalıdır.
Geçici görme kaybına:
Migren geçmişi olan bir kişi bile her yeni görsel belirtiyi migrene bağlamamalıdır. Özellikle ilk kez ortaya çıkan, tek gözü etkileyen veya konuşma bozukluğu ve güçsüzlükle birlikte görülen belirtilerde acil sağlık değerlendirmesi gerekir.
Aşağıdaki belirtiler bekletilmemelidir:
Kimyasal temas halinde göz temiz suyla gecikmeden yıkanmalı ve acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Göze saplanan cisim çıkarılmaya çalışılmamalıdır.
Göz muayenesi yalnızca harf tablosu okumaktan oluşmaz. Şikâyete ve yaşa göre farklı testler uygulanabilir.
Muayenede:
değerlendirilebilir.
Her hastaya bütün testlerin yapılması gerekmez. Testler yaşa, belirtilere, mevcut hastalıklara ve muayene bulgularına göre seçilir.
Aynı şikâyeti yaşayan iki hastaya farklı tedaviler gerekebilir. Örneğin bulanık görme miyopide gözlükle düzelirken kataraktta ilerleyen dönemde cerrahi gerekebilir. Glokomda ise gözlük görüş kaybını durdurmaz; göz içi basıncını kontrol etmeye yönelik tedavi gerekir.
Tedavi seçenekleri genel olarak şöyledir:
| Sorun | Kullanılabilecek yöntemler |
|---|---|
| Miyopi, hipermetropi, astigmat | Gözlük, kontakt lens, uygun hastada lazer |
| Presbiyopi | Okuma gözlüğü, progresif cam, kontakt lens, uygun cerrahi seçenekler |
| Göz kuruluğu | Suni gözyaşı, kapak bakımı, çevresel düzenleme, reçeteli tedavi |
| Katarakt | Erken dönemde görsel destek, gerektiğinde cerrahi |
| Glokom | Damla, lazer, cerrahi |
| Yaş tip sarı nokta | Göz içi enjeksiyonlar, seçilmiş vakalarda diğer tedaviler |
| Diyabetik retinopati | Takip, enjeksiyon, lazer, cerrahi |
| Retina yırtığı veya dekolmanı | Lazer, dondurma işlemi, cerrahi |
| Göz tembelliği | Gözlük, kapatma veya ilaçla cezalandırma, nedene yönelik tedavi |
| Şaşılık | Gözlük, prizma, bazı egzersizler, enjeksiyon veya cerrahi |
Bu tablo kişisel tedavi önerisi değildir. Her yöntem tanı, hastalığın evresi ve kişinin genel sağlık durumuna göre seçilir.
Bütün göz hastalıkları önlenemez. Ancak bazı alışkanlıklar göz sağlığının korunmasına yardımcı olabilir:
Dünya Sağlık Örgütü, görme kaybının önemli bir bölümünde erken tanı ve uygun sağlık hizmetine erişimin belirleyici olduğunu vurgular.
Görme sorunlarının tedavisi, doğru tanının konulmasıyla başlar. Miyopi, hipermetropi ve astigmat gibi kırma kusurları çoğunlukla gözlük veya kontakt lensle düzeltilebilir. Katarakt, glokom, diyabetik retinopati ve retina hastalıklarında ise farklı takip, ilaç, lazer veya cerrahi yöntemler gerekebilir.
Bulanık görmeyi yalnızca gözlük numarasına bağlamak ve muayene olmadan ürün kullanmak doğru değildir. Özellikle ani görme kaybı, perde hissi, ışık çakmaları, şiddetli göz ağrısı veya çift görme acil değerlendirilmelidir.
Düzenli göz muayenesi yalnızca daha net görmek için değil, erken dönemde belirti vermeyen hastalıkların fark edilmesi için de önemlidir.
Miyopi, hipermetropi, astigmat, presbiyopi, göz kuruluğu, katarakt, retina hastalıkları ve kan şekeri değişiklikleri bulanık görmeye neden olabilir. Kesin neden göz muayenesiyle belirlenir.
Hayır. Doğru numaralı gözlük kırma kusurunu düzeltir ve gözü tembelleştirmez. Numaranın değişmesi gözün doğal gelişimi, yaş ve diğer biyolojik faktörlerle ilişkilidir.
Gözlük ve kontakt lens miyopiyi düzeltir ancak gözün anatomik yapısını ortadan kaldırmaz. Uygun yetişkinlerde lazer cerrahisi gözlüksüz görüşü artırabilir. Çocuklarda miyopi ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik yöntemler ayrıca değerlendirilebilir.
Evet. Astigmat uygun silindirik gözlük camı veya torik kontakt lensle düzeltilebilir. Bazı yetişkinlerde lazer cerrahisi de seçenek olabilir.
Kataraktı ortadan kaldırdığı kanıtlanmış standart bir damla veya ilaç tedavisi yoktur. Katarakt günlük yaşamı etkilediğinde cerrahi tedavi değerlendirilir.
Evet. Bazı glokom türlerinde göz içi basıncı normal aralıkta ölçülebilir. Tanı yalnızca basınç değerine değil, optik sinir, görme alanı ve diğer muayene bulgularına göre konur.
Az sayıdaki uzun süredir değişmeyen uçuşmalar sık görülebilir. Ancak uçuşmaların aniden artması, ışık çakması veya perde hissi retina yırtığı ya da dekolmanı belirtisi olabilir ve acil muayene gerektirir.
Bebeklik ve çocukluk döneminde görme gelişimi belirli aralıklarla değerlendirilmelidir. Göz kayması, beyaz göz bebeği, nesnelere çok yaklaşma veya bir gözü kapatma fark edildiğinde rutin kontrol zamanı beklenmemelidir.
Hayır. Yaş, numaranın kararlılığı, kornea yapısı, gözyaşı durumu, retina sağlığı ve genel sağlık değerlendirilir. Uygunluk ayrıntılı muayene sonrasında belirlenir.
Belirtinin geçmesi beklenmemeli ve acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır. Ani görme kaybı retina, optik sinir, damar veya nörolojik hastalıklarla ilişkili olabilir.
