Multifokal gözlük, tek bir cam üzerinde birden fazla görüş mesafesi için farklı optik güçlerin bulunduğu gözlük türüdür. Kullanıcı aynı gözlükle uzağı görebilir, bilgisayar ekranı gibi orta mesafelere odaklanabilir ve kitap ya da telefon ekranını okuyabilir.
Multifokal kelimesi geniş bir tanımdır. Bifokal, trifokal ve progresif camların tamamı birden fazla odak mesafesine hizmet ettiği için multifokal gözlük grubunda değerlendirilebilir. Günlük kullanımda ise “multifokal gözlük” denildiğinde çoğunlukla üzerinde görünür geçiş çizgisi bulunmayan progresif camlar anlaşılır.
Bu gözlükler özellikle yaşa bağlı yakın görme güçlüğü yaşayan ve uzak görüş düzeltmesine de ihtiyaç duyan kişiler için kullanışlıdır. Ancak iyi bir görüş elde etmek için doğru reçete kadar cam tasarımı, çerçeve seçimi, ölçüm ve montaj da önemlidir.
Tek odaklı bir gözlük camının tamamında temel olarak aynı görüş mesafesine yönelik numara bulunur. Uzak gözlüğü uzağa, okuma gözlüğü ise yakına göre hazırlanır. Multifokal camda farklı görüş mesafeleri aynı camın belirli bölgelerine yerleştirilir.
Progresif bir multifokal camın genel kullanım alanları şöyledir:
Kullanıcı uzağa bakarken camın üst bölümünden, telefonunu okurken alt bölümünden yararlanır. Orta mesafeye bakarken gözler camın geçiş koridoruna yönelir.
Amerikan Ulusal Göz Enstitüsü, multifokal reçeteli camların yakın ve uzak görüşü aynı gözlükte düzeltebildiğini belirtir.
Bu iki terim günlük konuşmada birbirinin yerine kullanılsa da teknik olarak tamamen aynı anlama gelmez.
Multifokal, birden fazla görüş alanı bulunan bütün camları kapsayan genel bir ifadedir. Progresif ise multifokal camların belirli bir türüdür. Progresif camda uzak, orta ve yakın görüş alanları arasında görünür bir çizgi bulunmaz.
Kısaca:
| Cam türü | Görüş alanı | Görünür çizgi |
|---|---|---|
| Bifokal | Uzak ve yakın | Genellikle var |
| Trifokal | Uzak, orta ve yakın | Genellikle var |
| Progresif | Uzak, orta ve yakın | Yok |
| Ofis camı | Yakın ve orta ağırlıklı | Genellikle yok |
Mayo Clinic, progresif multifokal camlarda görünür yatay çizgi bulunmadığını ve farklı bölgelerin uzak, orta ve yakın görüş için farklı optik güçler taşıdığını açıklar.
Multifokal gözlükler çoğunlukla presbiyopi yaşayan kişiler için hazırlanır. Presbiyopi, gözün yakındaki nesnelere odaklanma yeteneğinin yaşla birlikte azalmasıdır. Genellikle 40 yaş sonrasında fark edilmeye başlar ancak başlangıç zamanı ve ihtiyaç duyulan yakın desteği kişiden kişiye değişebilir.
Presbiyopinin sık karşılaşılan belirtileri şunlardır:
Mayo Clinic, presbiyopiyi yakındaki nesnelere odaklanma yeteneğinin zamanla azalması olarak tanımlar ve bu değişimin çoğunlukla 40 yaş sonrasında fark edildiğini belirtir.
Multifokal gözlük şu kişiler için değerlendirilebilir:
Multifokal cam seçimi yalnızca yaşa göre yapılmaz. Reçete, gözler arasındaki numara farkı, kullanım alışkanlıkları ve kişinin öncelikli görüş mesafesi birlikte değerlendirilmelidir.
Presbiyopi, yaşla birlikte ortaya çıkan doğal bir yakın odaklanma değişimidir. Göz içindeki mercek ve odaklama sisteminin esnekliği zamanla azaldığı için yakındaki nesneleri netleştirmek zorlaşır.
Bu durum miyopi, hipermetropi veya astigmatla aynı şey değildir. Kişinin daha önce herhangi bir gözlük kullanmamış olması, presbiyopi yaşamayacağı anlamına gelmez.
Hazır okuma gözlüğü geçici olarak rahatlık sağlayabilir. Ancak iki gözün numarası farklıysa, astigmat varsa veya uzak görüş düzeltmesine ihtiyaç duyuluyorsa kişiye özel reçeteli cam daha uygun olabilir.
Ani görme kaybı, çift görme, göz ağrısı, ışık çakması veya görüş alanında perde hissi gibi belirtiler presbiyopiye bağlanmamalı ve gecikmeden göz hekimi tarafından değerlendirilmelidir.
Bifokal camda iki temel görüş alanı bulunur. Camın geniş bölümü uzak görüş, alt bölümdeki segment ise yakın görüş için hazırlanır.
Uzak ve yakın bölümü arasında görünür bir çizgi vardır. Kullanıcı bakışını alt segmente indirdiğinde doğrudan yakın numaraya geçer. Bu hızlı geçiş bazı kişiler için kullanışlı olsa da orta mesafe görüşü sınırlı kalabilir.
Bifokal camlar özellikle:
değerlendirilebilir.
Trifokal camlarda uzak, orta ve yakın olmak üzere üç farklı görüş alanı bulunur. Alanlar birbirinden görünür çizgilerle ayrılır.
Mayo Clinic, trifokal camlarda yakın çalışma, bilgisayar ekranı gibi orta mesafe ve uzak görüş için ayrı düzeltmeler bulunduğunu belirtir.
Trifokal gözlük orta mesafeyi bifokale göre daha fazla destekleyebilir. Ancak cam üzerindeki çizgiler ve görüntü geçişleri herkes tarafından estetik ya da konforlu bulunmayabilir.
Progresif cam, günümüzde en çok tercih edilen multifokal seçeneklerden biridir. Cam üzerinde görünür bölüm çizgileri yoktur. Numara, uzak görüş alanından yakın görüş alanına doğru kademeli olarak değişir.
Progresif camın önemli avantajları şunlardır:
Bununla birlikte progresif camların yan bölümlerinde tasarıma bağlı bulanıklık alanları bulunabilir. Kullanıcının görmek istediği nesneye yalnızca gözlerini değil, gerektiğinde başını da çevirmesi gerekir.
Ofis camları da bir tür çok odaklı cam tasarımıdır fakat standart progresif gözlüklerle aynı kullanım amacına sahip değildir. Genellikle yakın ve orta mesafeyi genişletmek için hazırlanır.
Bilgisayar, masa, evrak ve oda içi görüşte daha geniş alan sağlayabilir. Buna karşılık uzak görüş alanı sınırlı olduğu için günlük dış mekân kullanımına veya araç kullanmaya uygun olmayabilir.
Mayo Clinic Health System, ofis camlarında oda, masa ve kitap kullanımına göre farklı tasarımlar bulunduğunu açıklar.
Doğru reçete ve ölçümle hazırlanan bir multifokal gözlük günlük yaşamı kolaylaştırabilir.
Kullanıcı uzağa bakarken, bilgisayar kullanırken veya telefon okurken sürekli gözlük değiştirmek zorunda kalmaz. Özellikle gün içinde farklı mesafeler arasında sık geçiş yapanlar için bu önemli bir kolaylıktır.
Progresif camlarda numara uzak bölgeden yakın bölgeye kademeli olarak değişir. Bu yapı, bifokal camdaki ani görüntü geçişinin önüne geçebilir.
Progresif camlarda segment çizgisi bulunmadığı için dışarıdan tek odaklı bir gözlük gibi görünür. Bu özellik, çizgili bifokal cam kullanmak istemeyen kişiler için avantaj sağlar.
Multifokal gözlükler market alışverişi, araç kullanımı, telefon kullanımı, televizyon izleme ve masa başı çalışma gibi farklı işleri aynı gözlükle gerçekleştirmeye yardımcı olabilir.
Her cam tasarımında olduğu gibi multifokal gözlüklerde de bazı sınırlamalar bulunur.
Yeni kullanıcının cam üzerindeki uzak, orta ve yakın alanları öğrenmesi gerekir. İlk günlerde baş hareketlerinin değişmesi, merdivenlerde farklı bir görüntü hissi veya yan alanlarda bulanıklık yaşanabilir.
Progresif camların yapısından dolayı geçiş koridorunun yanlarında belirli düzeyde optik bulanıklık bulunabilir. Bu alanın miktarı cam tasarımına, reçeteye, çerçeveye ve kişiselleştirme düzeyine göre değişebilir.
Multifokal camın yanlış yükseklikte veya hatalı merkezlenerek hazırlanması kullanım konforunu ciddi biçimde etkileyebilir. Tek odaklı gözlüğe göre ölçüm ve montaj süreci daha hassastır.
Günlük progresif gözlük, uzun süre bilgisayar kullanan bir kişinin ihtiyaç duyduğu geniş orta mesafe alanını her zaman sunmayabilir. Böyle durumlarda ek bir ofis gözlüğü daha rahat olabilir.
Multifokal gözlük başarısında yalnızca reçete değerleri değil, optik merkezleme ve montaj ölçüleri de belirleyicidir.
Optik mağazada genellikle şu ölçüler değerlendirilir:
Ölçüm sırasında çerçevenin daha sonra kullanılacağı şekilde yüzde durması gerekir. Gözlük sürekli aşağı kayıyorsa alınan yükseklik ölçüsü günlük kullanımda doğru noktaya denk gelmeyebilir.
Kişiselleştirilmiş progresif camlarda temel ölçümlere ek olarak çerçevenin kullanım açıları ve kişinin bakış davranışı da hesaba katılabilir.
Her çerçeve multifokal cam için aynı derecede uygun değildir. Çerçevenin dikey yüksekliği, progresif koridorun ve yakın görüş alanının yerleştirilebilmesi için yeterli olmalıdır.
Çerçeve seçiminde şu özelliklere dikkat edilmelidir:
Çok dar ve basık çerçevelerde kısa koridorlu progresif tasarımlar kullanılabilir. Ancak yalnızca küçük çerçeve isteğine göre karar vermek, görüş alanlarının gereğinden fazla daralmasına yol açabilir.
Önce cam ihtiyacının, ardından bu cama uygun çerçevenin belirlenmesi daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Progresif camda uzak görüş alanı ile yakın görüş alanını birbirine bağlayan bölgeye geçiş veya progresyon koridoru denir. Orta mesafe görüşü bu alan üzerinden sağlanır.
Koridor uzunluğu çerçeve yüksekliği ve cam tasarımına göre değişir. Kısa koridor, yakın alana daha hızlı ulaşılmasını sağlayabilir fakat geçiş daha belirgin hissedilebilir. Daha uzun koridor ise uygun çerçevede daha yumuşak bir geçiş sunabilir.
En kısa koridorun her kullanıcı için en iyi seçenek olduğu düşünülmemelidir. Çerçeve ölçüsü, reçete ve kullanım alışkanlıkları birlikte değerlendirilmelidir.
Alışma süresi kişiden kişiye değişir. Bazı kullanıcılar birkaç gün içinde rahat ederken bazıları için daha uzun bir uyum dönemi gerekebilir.
İlk kez multifokal gözlük kullananlar şu noktalara dikkat edebilir:
Yeni gözlükle yürümeye ve merdiven kullanmaya güvenli bir ortamda başlanmalıdır. Araç kullanmadan önce camın uzak ve orta görüş alanlarına yeterince alışıldığından emin olunmalıdır.
Belirgin baş dönmesi, çift görme, sürekli bulanıklık veya düşme riski oluşturan rahatsızlık varsa gözlüğü zorlayarak kullanmaya devam etmek yerine optik mağazaya ve gerektiğinde göz hekimine başvurulmalıdır.
İlk günlerde kısa süreli yabancılık hissi görülebilir. Bunun nedeni beynin yeni görüş alanlarını ve baş hareketlerini öğrenmeye çalışmasıdır.
Ancak şiddetli veya uzun süren baş dönmesi normal kabul edilmemelidir. Sorunun kaynağı şu durumlardan biri olabilir:
Öncelikle çerçeve ayarı ve cam merkezlemesi kontrol edilmelidir. Ölçü ve montaj doğru olduğu halde şikâyet devam ediyorsa reçeteyi düzenleyen göz hekimiyle görüşülmelidir.
Daha önce progresif cam kullanan bir kişinin yeni gözlüğe hemen alışacağı düşünülse de cam tasarımı değiştiğinde yeniden kısa bir uyum süreci yaşanabilir.
Yeni gözlükte:
değişmiş olabilir.
Eski gözlüğünüz rahatsa yeni sipariş sırasında eski cam markası, tasarımı, çerçeve ölçüsü ve kullanım deneyimi optik profesyoneline anlatılmalıdır. Yeni camın eskisiyle teknik olarak karşılaştırılması adaptasyon sürecini kolaylaştırabilir.
Standart bir günlük progresif gözlükle bilgisayar kullanılabilir. Ancak orta görüş alanı, camın merkezindeki koridorla sınırlıdır. Gün boyunca birden fazla ekran kullanan veya geniş monitörde çalışan kişiler başlarını daha fazla hareket ettirmek zorunda kalabilir.
Bilgisayar ekranı karşısında uzun süre çalışanlar için ofis camları daha geniş yakın ve orta mesafe alanı sunabilir. Fakat ofis gözlükleri genellikle tam uzak görüş için tasarlanmadığından araç kullanırken tercih edilmemelidir.
Bilgisayar kullanımında yalnızca cam tasarımı değil, ekranın yüksekliği ve uzaklığı da önemlidir. Ekran çok yüksekteyse kullanıcı progresif camın orta alanına ulaşmak için başını geriye yatırabilir ve boyun rahatsızlığı yaşayabilir.
Uygun şekilde hazırlanmış günlük progresif gözlükler araç kullanırken uzak yolu, aynaları ve gösterge panelini görmeye yardımcı olabilir.
Araç kullanırken:
kullanılır.
Yeni multifokal gözlükle yoğun trafiğe çıkmadan önce görüş alanlarına alışmak önemlidir. Yan aynalara bakarken yalnızca gözlerin değil, başın da uygun yöne çevrilmesi gerekebilir.
Ofis tipi yakın ve orta mesafe camları, uzak görüşleri sınırlıysa araç kullanmak için uygun değildir.
Uygun çerçevelere numaralı multifokal güneş camı uygulanabilir. Böylece kullanıcı güneşli havalarda ayrı bir uzak güneş gözlüğü ve okuma gözlüğü taşımak zorunda kalmaz.
Multifokal güneş gözlüğünde:
değerlendirilmelidir.
Yüksek bombeli spor güneş gözlükleri her reçeteye uygun olmayabilir. Camın eğimi arttıkça özel hesaplama ve uygun üretim teknolojisi gerekebilir.
Fotokromik multifokal camlar iç mekânda daha açık, dışarıda UV ışığına maruz kaldığında daha koyu hale gelebilir. Bu özellik multifokal görüş alanlarıyla birleştirilebilir.
Ancak standart fotokromik camların bir kısmı araç içinde beklenen ölçüde koyulaşmayabilir. Bunun nedeni otomobil ön camlarının UV ışığının önemli bölümünü filtrelemesidir.
Araç kullanırken yoğun güneş korumasına ihtiyaç duyan kişiler, numaralı multifokal güneş gözlüğü veya araç kullanımına uygun özel fotokromik seçenekleri değerlendirebilir.
Cam tasarımı kadar yüzey kaplamaları da kullanım deneyimini etkileyebilir.
Cam yüzeyindeki yansımaları azaltmaya yardımcı olur. Özellikle gece sürüşü, yapay aydınlatma ve ekran kullanımı sırasında görüş konforunu destekleyebilir.
Cam yüzeyinin günlük çizilmelere karşı daha dayanıklı olmasına yardımcı olur. Ancak hiçbir kaplama camı tamamen çizilmez hale getirmez.
Parmak izi, su damlası ve kirin cama tutunmasını azaltabilir. Camların daha kolay temizlenmesini sağlar.
Güneş gözlüğü ve şeffaf cam seçeneklerinde UV koruma özellikleri ayrıca kontrol edilmelidir.
Kaplamaların özellikleri, garanti şartları ve doğru temizlik yöntemi sipariş sırasında öğrenilmelidir.
Cam yüzeyindeki kir ve çizikler, özellikle dar geçiş alanlarına sahip multifokal camlarda görüş kalitesini daha fazla etkileyebilir.
Doğru temizlik için:
Gözlük camları temiz olmasına rağmen belirli bir alan sürekli bulanık görünüyorsa sorun kirden değil, ayar veya ölçümden kaynaklanabilir.
En sık karşılaşılan hatalar şunlardır:
Multifokal cam kişiye özel bir optik üründür. Aynı reçeteye sahip iki kişinin çalışma mesafeleri ve günlük beklentileri farklı olabilir.
Optik mağazada şu soruların yanıtlanması doğru camın belirlenmesine yardımcı olur:
Bu bilgiler cam tasarımı seçilirken teknik değerler kadar önemlidir.
Multifokal gözlük fiyatları camın tasarımına, kişiselleştirme düzeyine, malzemesine ve kaplamalarına göre değişebilir.
Fiyatı etkileyen başlıca unsurlar şunlardır:
Daha pahalı bir camın her kullanıcı için otomatik olarak en doğru seçim olduğu söylenemez. Önemli olan cam tasarımının reçeteye, çerçeveye ve günlük kullanım ihtiyacına uygun olmasıdır.
Yeni multifokal gözlüğünüzü teslim alırken şu noktaları kontrol edebilirsiniz:
Teslimat sırasında kısa bir masa, ekran ve uzak görüş denemesi yapılması sorunların erken fark edilmesini sağlayabilir.
Multifokal gözlük, uzak, orta ve yakın görüş ihtiyaçlarını tek bir cam üzerinde birleştiren gözlük türüdür. Bifokal ve trifokal camlar bu grubun çizgili seçenekleriyken progresif camlarda görüş alanları arasında görünür bir çizgi bulunmaz.
Bu gözlüklerin başarısı yalnızca reçetedeki numaraya bağlı değildir. Cam tasarımı, çerçeve yüksekliği, pupilla mesafesi, montaj yüksekliği ve çerçevenin yüz üzerindeki duruşu birlikte değerlendirilmelidir.
Yeni multifokal gözlüklerde kısa bir alışma dönemi yaşanabilir. Ancak uzun süren bulanıklık, baş dönmesi veya çift görme yalnızca “alışma süreci” denilerek geçiştirilmemelidir. Önce gözlük ayarı ve ölçüleri kontrol edilmeli, gerektiğinde göz hekimine başvurulmalıdır.
Uzak, orta ve yakın mesafelerde görüş düzeltmesini aynı gözlükte birleştirir. Böylece kullanıcı farklı mesafeler için sürekli gözlük değiştirmek zorunda kalmaz.
Multifokal, birden fazla odak mesafesi bulunan bütün camların genel adıdır. Progresif cam ise uzak, orta ve yakın alanları görünür çizgi olmadan birleştiren multifokal cam türüdür.
Sabit bir yaş sınırı yoktur. Genellikle 40 yaş sonrasında gelişen presbiyopi nedeniyle tercih edilir. Kullanım kararı yaşa değil, muayene sonucuna ve görme ihtiyacına göre verilmelidir.
Alışma süreci kişiden kişiye değişir. Bazı kullanıcılar birkaç gün içinde rahat ederken bazıları daha uzun süreye ihtiyaç duyabilir. Doğru ölçüm ve çerçeve ayarı adaptasyonu doğrudan etkiler.
İlk kullanımda kısa süreli yabancılık hissi olabilir. Şiddetli veya devam eden baş dönmesi varsa çerçeve ayarı, montaj ölçüleri ve reçete kontrol edilmelidir.
Evet, günlük progresif camların orta bölümü bilgisayar mesafesi için kullanılabilir. Uzun süre bilgisayar başında çalışanlar daha geniş orta ve yakın alan sunan ofis camlarından yararlanabilir.
Uygun hazırlanmış günlük progresif gözlüklerle araç kullanılabilir. Ancak yeni gözlüğün görüş alanlarına alışmadan yoğun trafiğe çıkılmamalıdır. Uzak görüşü sınırlı ofis camları araç kullanımı için uygun değildir.
Reçeteye ve çerçeveye uygun olması halinde multifokal güneş camı hazırlanabilir. UV koruması, polarizasyon, cam koyuluğu ve çerçeve eğimi birlikte değerlendirilmelidir.
Kullanım şekli reçeteye ve kişinin ihtiyacına bağlıdır. Günlük progresif gözlükler çoğunlukla gün boyunca kullanılmak üzere hazırlanır. Ofis camları ise belirli çalışma mesafeleri için tasarlanır.
