Kontakt lens, gözün saydam ön tabakası olan korneanın üzerine yerleştirilen, görme kusurlarını düzeltmek veya bazı göz hastalıklarının tedavisine yardımcı olmak amacıyla kullanılan ince bir optik üründür. Gözlük camı gibi miyopi, hipermetropi, astigmat ve presbiyopiyi düzeltebilir; ancak gözlükten farklı olarak doğrudan göz yüzeyiyle temas eder.
Günümüzde kontakt lensler çoğunlukla yumuşak ve oksijen geçirebilen malzemelerden üretilir. Günlük kullan-at, aylık, astigmatlı gözler için torik, yakın ve uzak görüşü bir arada sağlayan multifokal, renkli ve sert gaz geçirgen lens gibi farklı seçenekleri bulunur.
Kontakt lens kullanmak isteyen kişinin yalnızca gözlük numarasını bilmesi yeterli değildir. Korneanın yapısı, gözyaşı kalitesi, lensin çapı, taban eğrisi, kullanım süresi ve göz sağlığı birlikte değerlendirilmelidir. Doğru seçilmeyen veya hijyen kurallarına uyulmadan kullanılan lensler ciddi kornea enfeksiyonlarına yol açabilir.
Göze ulaşan ışığın retina üzerinde doğru noktaya odaklanması gerekir. Miyopi, hipermetropi ve astigmat gibi kırma kusurlarında ışık retina üzerine doğru şekilde odaklanamaz ve görüntü bulanık oluşur.
Kontakt lens, korneanın önüne ek bir optik yüzey yerleştirerek ışığın kırılma yönünü değiştirir. Böylece görüntünün retina üzerinde daha doğru odaklanmasına yardımcı olur.
Lens kornea üzerinde tamamen sabit durmaz. Göz kırpma sırasında çok küçük hareketler yapar. Bu hareket:
Lensin gereğinden fazla hareket etmesi bulanık görmeye, hiç hareket etmemesi ise sıkılık ve oksijenlenme sorunlarına neden olabilir. Bu nedenle kontakt lensin göz üzerindeki uyumu profesyonel olarak değerlendirilmelidir.
Kontakt lensler farklı optik ihtiyaçlar için üretilebilir.
Presbiyopi için:
Her kullanıcı multifokal veya monovizyon uygulamasına aynı şekilde uyum sağlayamaz. Deneme sırasında uzak görüş, yakın görüş, bilgisayar mesafesi ve gece görüşü birlikte değerlendirilmelidir.
Keratokonus, kornea nakli sonrası düzensizlikler veya bazı kornea hastalıklarında standart gözlük ve yumuşak lens yeterli netliği sağlayamayabilir. Sert gaz geçirgen, hibrit veya skleral lenslerle korneanın önünde daha düzenli bir optik yüzey oluşturulabilir.
Bu tür lensler standart kontakt lenslerden farklıdır ve özel ölçüm ile takip gerektirir.
Kontakt lensler malzemesine, kullanım süresine ve optik tasarımına göre sınıflandırılabilir.
Yumuşak lensler esnek yapıdadır ve korneanın üzerine kolayca yerleşir. Kullanıcıların büyük bölümü bu lenslere kısa sürede alışabilir.
Yumuşak kontakt lenslerin avantajları şunlardır:
Dezavantajları ise kuruluk, gün içinde konfor azalması ve yanlış kullanıldığında enfeksiyon riskidir.
Yumuşak lenslerde yaygın olarak hidrojel ve silikon hidrojel malzemeler kullanılır.
Hidrojel lensler su içeren yapıları sayesinde yumuşaktır. Silikon hidrojel lensler ise oksijenin lens malzemesinden geçişini artırmayı amaçlar. Fakat en yüksek oksijen geçirgenliğine sahip lensin her kullanıcı için en konforlu seçenek olduğu söylenemez.
Lens seçiminde:
Yalnızca su oranına bakarak lens kalitesi hakkında kesin karar verilemez. Yüksek su içerikli bazı lensler belirli kullanıcılarda gün içinde daha fazla kuruluk hissi oluşturabilir.
Günlük kullan-at lensler sabah ambalajından çıkarılır, gün sonunda atılır. Temizlenerek ertesi gün yeniden kullanılmaz.
Başlıca avantajları:
Günlük lens, ambalajı açıldıktan sonra kullanım süresine bakılmaksızın gün sonunda atılmalıdır. “Bugün yalnızca iki saat taktım, yarın tekrar kullanabilirim” düşüncesi doğru değildir.
Planlı değişim lensleri ambalaj açıldıktan sonra üreticinin ve göz sağlığı uzmanının belirttiği süre içinde kullanılır. Kullanılmadığı günler bu süreyi durdurmaz.
Örneğin aylık bir lensin süresi, toplam 30 kez takılması üzerinden değil ambalajın açıldığı tarihten itibaren değerlendirilir. Lens yalnızca haftada birkaç gün kullanılsa bile belirtilen değiştirme zamanı aşılmamalıdır.
Bu lensler her çıkarıldığında:
Eski solüsyonun üzerine yeni solüsyon eklenmemelidir.
Torik lensler astigmatı düzeltmek için tasarlanır. Lensin alt, üst veya çevresel bölgelerinde göz üzerinde dengeli durmasını sağlayan farklı geometrik yapılar bulunabilir.
Torik lensin başarılı olması için:
Gözlük reçetesindeki astigmat aksı doğrudan lens kutusuna yazılarak seçim yapılmamalıdır. Deneme lensinin göz üzerindeki dönüşü değerlendirildikten sonra reçete aksında ayarlama gerekebilir.
Multifokal lensler uzak, orta ve yakın mesafeler için farklı optik bölgeler içerir. Beyin, bakılan mesafeye uygun görüntüyü seçmeye zamanla uyum sağlar.
Bu lenslerden beklenen görüş gözlükteki progresif camla tamamen aynı olmayabilir. Bazı kullanıcılar uzak görüşten, bazıları ise yakın görüşten küçük bir miktar ödün vererek dengeli bir sonuç elde eder.
Başarılı bir multifokal uygulamada:
Sert gaz geçirgen lensler, yumuşak lenslere göre daha küçük ve biçimini koruyan yapıdadır. Kornea üzerinde düzenli bir optik yüzey oluşturabildiği için özellikle yüksek astigmat ve düzensiz kornealarda daha net görüş sağlayabilir.
İlk alışma süresi yumuşak lenslere göre daha uzun olabilir. Lensin çapı, kenar yapısı ve korneayla ilişkisi ayrıntılı olarak değerlendirilmelidir.
Skleral lensler korneadan daha geniştir ve gözün beyaz bölümü olan sklera üzerine oturur. Lens ile kornea arasında sıvı rezervuarı oluşturur.
Şu durumlarda değerlendirilebilir:
Skleral lenslerin takılması, çıkarılması, içinin uygun sıvıyla doldurulması ve temizlenmesi özel eğitim gerektirir.
Renkli kontakt lensler göz rengini değiştirmek veya belirginleştirmek için kullanılır. Numaralı veya numarasız üretilebilirler.
Numarasız olması, renkli lensi basit bir kozmetik ürün haline getirmez. Gözle temas eden bütün kontakt lensler göz sağlığı açısından uygunluk, hijyen ve takip gerektirir.
Uygun olmayan renkli lens:
Renkli lensler arkadaşlar arasında paylaşılmamalı ve denenmemelidir.
Hayır. Gözlük reçetesi ile kontakt lens reçetesi aynı belge değildir. Gözlük camı gözden belirli bir mesafede dururken kontakt lens korneanın üzerine yerleşir. Bu fark, özellikle yüksek numaralarda lens gücünün değişmesine neden olabilir.
Kontakt lens seçiminde gözlük reçetesine ek olarak şu bilgiler gerekebilir:
Aynı numara, taban eğrisi ve çapa sahip iki farklı marka lens göz üzerinde aynı şekilde davranmayabilir. Çünkü malzeme, kenar tasarımı, kalınlık dağılımı ve yüzey özellikleri farklıdır.
Kontakt lens değerlendirmesi yalnızca göz numarasının ölçülmesinden ibaret değildir.
Muayenede genel olarak:
Ardından uygun özelliklerde bir deneme lensi takılabilir. Lensin göz üzerinde merkezlenmesi, hareketi, dönüşü ve sağladığı görüş kontrol edilir. Kullanıcıya takma, çıkarma, temizleme ve saklama eğitimi verilir.
İlk denemede rahat hissedilen lensin uzun süreli kullanıma kesin olarak uygun olduğu düşünülmemelidir. Kontrol muayenesinde lens çıkarıldıktan sonra kornea ve göz yüzeyi de değerlendirilmelidir.
Lens takmadan önce eller sabun ve suyla yıkanmalı, tüy bırakmayan temiz bir havluyla tamamen kurulanmalıdır.
Genel takma sırası şöyledir:
Lens takıldığında şiddetli batma varsa lens çıkarılmalıdır. Üzerinde kir, yırtık veya ters dönme olup olmadığı incelenmelidir. Ağrı devam ediyorsa yeni lens takılmamalı ve göz değerlendirilmelidir.
Yumuşak lensi çıkarmak için:
Tırnakla korneaya dokunulmamalıdır. Lens çıkmıyorsa göz zorlanmamalı, lensin kuruyup yapışmış olabileceği düşünülerek uygun göz damlası ve profesyonel yardım değerlendirilmelidir.
Sert ve skleral lenslerin çıkarılması farklı teknikler gerektirir. Kullanıcı kendisine öğretilen yöntemi uygulamalıdır.
Doğru bakım, kontakt lens kullanımının en önemli bölümüdür. ABD Hastalık Kontrol ve Korunma Merkezleri, kontakt lenslerin tıbbi cihaz olduğunu ve uygun kullanılmadığında mikrobiyal keratit gibi göz enfeksiyonlarının gelişebileceğini vurgulamaktadır.
Planlı değişim lenslerinde:
Serum fizyolojik bazı işlemlerde durulama veya skleral lens doldurma amacıyla kullanılabilir ancak dezenfeksiyon solüsyonunun yerine geçmez. Kullanılacak sıvının amacı ve sterilite koşulları profesyonel olarak açıklanmalıdır.
Hayır. Kontakt lensler, lens kabı ve lens bakım ekipmanları musluk suyuyla temas ettirilmemelidir.
Musluk suyu içmek için güvenli olsa bile steril değildir. Kontakt lensin yüzeyine tutunabilecek mikroorganizmalar ciddi kornea enfeksiyonlarına neden olabilir.
CDC; duş, yüzme ve jakuzi kullanımı sırasında lenslerin suyla temas etmemesini önermektedir. Lens suyla temas ederse mümkün olan en kısa sürede çıkarılmalı; günlük lensse atılmalı, yeniden kullanılabilir lensse uygun şekilde temizlenip dezenfekte edilmeden takılmamalıdır.
Önerilmez. Duş sırasında lensin musluk suyuyla temas etmesi enfeksiyon riskini artırabilir. Ayrıca sabun ve şampuan lens yüzeyine yapışarak gözde tahrişe neden olabilir.
Duştan önce lensler çıkarılmalıdır.
Kontakt lensle yüzmek önerilmez. Havuz, deniz, göl ve jakuzi sularında göz enfeksiyonuna neden olabilecek mikroorganizmalar bulunabilir.
Özellikle Acanthamoeba adı verilen mikroorganizma, tedavisi güç ve görmeyi tehdit edebilen kornea enfeksiyonlarına yol açabilir.
Görme düzeltmesi olmadan yüzemeyen kişiler için:
Doktor tarafından gece kullanımına özel olarak önerilmedikçe kontakt lensle uyunmamalıdır. Kısa süreli uyuklama bile korneaya ulaşan oksijeni azaltabilir ve enfeksiyon riskini artırabilir.
Bazı lenslerin “uzun süreli kullanıma uygun” olarak tanımlanması, herkesin bu lenslerle güvenle uyuyabileceği anlamına gelmez. Göz yapısı ve riskler hekim tarafından değerlendirilmelidir.
CDC verilerine göre lensle uyumak veya kestirmek, kontakt lens ilişkili göz enfeksiyonu riskini yaklaşık 6 ila 8 kat artırabilir.
Herkes için geçerli tek bir saat sınırı yoktur. Kullanım süresi:
Lensin ambalajında uzun kullanım süresi belirtilmiş olması, kişinin o süre boyunca mutlaka rahat ve güvenli kullanabileceğini göstermez.
Gün içinde batma, yanma, bulanıklık veya kızarıklık başladığında lensi zorla kullanmaya devam etmek yerine çıkarmak gerekir.
Kontakt lens gözyaşı filmiyle doğrudan etkileşir ve bazı kullanıcılarda kuruluk hissini artırabilir. Özellikle uzun ekran kullanımı sırasında göz kırpma sayısı azaldığından şikâyetler belirginleşebilir.
Kontakt lens kuruluğunda:
Rastgele göz damlası kullanılmamalıdır. Her suni gözyaşı kontakt lens üzerinde kullanıma uygun değildir. Ürünün lensle birlikte kullanım için uygun olup olmadığı kontrol edilmelidir.
Hayır. Göz kapaklarının iç yüzünü göz küresine bağlayan konjonktiva, lensin gözün arkasına geçmesini engeller.
Lens üst göz kapağının altına kayabilir ve bulunması zorlaşabilir. Böyle bir durumda göz ovuşturulmamalı veya keskin bir cisimle lens çıkarılmaya çalışılmamalıdır. Lens bulunamıyorsa göz sağlığı uzmanından yardım alınmalıdır.
Lens aşırı kuruluk, önerilenden uzun kullanım veya lensle uyuma sonucunda göz yüzeyine normalden daha sıkı tutunabilir.
Böyle bir durumda:
Lens çıkarıldıktan sonra ağrı, kızarıklık veya bulanıklık devam ediyorsa tekrar lens takılmamalıdır.
Kontakt lens kullanımına uygunluk kişiye göre değerlendirilir. Aşağıdaki durumlarda lens kullanımı sakıncalı olabilir veya özel takip gerektirebilir:
Bu durumların bir kısmı tedavi edildikten sonra kontakt lens kullanılabilir. Karar ayrıntılı değerlendirmeyle verilmelidir.
Kontakt lens kullanımı için kesin ve herkes için geçerli bir yaş sınırı yoktur. Çocuğun:
Spor, yüksek numara, iki göz arasındaki belirgin numara farkı veya miyopi kontrolü gibi nedenlerle çocuklarda kontakt lens değerlendirilebilir. Ancak kullanım yakından takip edilmelidir.
Kontakt lens ve gözlüğün farklı avantajları vardır. Biri diğerinden her durumda daha iyi değildir.
| Özellik | Kontakt lens | Gözlük |
|---|---|---|
| Görüş alanı | Daha geniş olabilir | Çerçeveyle sınırlanabilir |
| Spor kullanımı | Daha rahat olabilir | Kayabilir veya buğulanabilir |
| Bakım | Düzenli hijyen gerektirir | Bakımı daha kolaydır |
| Enfeksiyon riski | Yanlış kullanımda vardır | Çok düşüktür |
| Kuruluk | Artabilir | Genellikle etkilemez |
| Takıp çıkarma | Eğitim gerektirir | Kolaydır |
| Kozmetik görünüm | Çerçevesiz görünüm sağlar | Tarzın parçası olabilir |
| Göz yüzeyi teması | Doğrudan temas eder | Temas etmez |
Kontakt lens kullanan kişinin mutlaka güncel bir yedek gözlüğü bulunmalıdır. Gözde kızarıklık veya enfeksiyon geliştiğinde lens kullanımına ara vermek gerekebilir.
Kontakt lens yalnızca numaraya göre satın alınmamalıdır. Ürün seçiminde:
Ambalajı yırtılmış, solüsyonu azalmış, bulanıklaşmış veya son kullanma tarihi geçmiş lens kullanılmamalıdır. Lens kutusunda yazan numara gözlük numarasıyla farklı olabilir; bu durum tek başına hata anlamına gelmez.
Kontakt lensler makyajdan önce takılmalı, makyaj temizlenmeden önce çıkarılmalıdır.
Şunlara dikkat edilmelidir:
Lens üzerinde makyaj birikmesi bulanıklık ve tahriş oluşturabilir.
Kontakt lens kullanıcısında şu belirtiler varsa lens hemen çıkarılmalıdır:
Ulusal Göz Enstitüsü, kontakt lens kullanırken ağrı, kızarıklık, ışık hassasiyeti, ani bulanıklık, aşırı sulanma veya akıntı geliştiğinde lensin çıkarılmasını ve belirtiler geçmiyorsa göz doktoruyla iletişime geçilmesini önermektedir.
Bu belirtiler kornea enfeksiyonuna işaret edebilir. Evde kalan antibiyotikli veya kortizonlu damlalar doktora danışılmadan kullanılmamalıdır. Özellikle kortizonlu damlalar bazı enfeksiyonları ağırlaştırabilir.
Kontakt lens kornea üzerine yerleştirilen tıbbi bir optik üründür. Miyopi, hipermetropi, astigmat ve presbiyopiyi düzeltmek; bazı kornea hastalıklarında görüşü iyileştirmek veya belirli tedavilere yardımcı olmak için kullanılabilir.
Doğru uygulanan ve göze uygun bir lens belirgin ağrıya neden olmamalıdır. İlk kullanımda hafif farkındalık olabilir. Ağrı, yoğun batma veya kızarıklık varsa lens çıkarılmalıdır.
Doğru seçilen kontakt lens göz numarasını artırmaz. Numara zaman içinde gözün doğal yapısal değişimleri nedeniyle ilerleyebilir. Standart lensler görmeyi düzeltir; özel miyopi kontrol lensleri ise çocuklarda ilerlemeyi yavaşlatmayı hedefleyebilir.
Ters takılan yumuşak lens batma, sulanma, fazla hareket ve bulanık görmeye neden olabilir. Lens çıkarılıp uygun solüsyonla kontrol edilerek doğru yönde takılmalıdır.
Çok amaçlı lens bakım solüsyonları genellikle göz damlası olarak kullanılmak üzere üretilmez. Göze doğrudan damlatılmamalıdır. Nemlendirme için kontakt lensle kullanıma uygun göz damlası seçilmelidir.
Hayır. Günlük kullan-at lens çıkarıldıktan sonra yeniden takılmamalı ve gün sonunda atılmalıdır.
Hayır. Aylık lensin kullanım süresi çoğunlukla ambalajın açıldığı tarihten itibaren başlar. Aralıklı kullanmak süreyi uzatmaz.
Kısa süreli uyuklama da enfeksiyon riskini artırabilir. Gece kullanımı özel olarak önerilmemiş lenslerle uyunmamalıdır.
Renkli lens numarasız olsa bile gözle temas eden tıbbi bir üründür. Kornea yapısı ve lens uyumu değerlendirilmeden kullanılmamalıdır.
Hayır. Gözün anatomik yapısı lensin göz küresinin arkasına geçmesini engeller. Lens üst göz kapağının altına kayabilir.
Normal gözyaşı genellikle lensi gözden çıkarmaz. Ancak yoğun sulanma ve göz ovuşturma lensin yer değiştirmesine neden olabilir.
İki gözün numarası veya diğer lens özellikleri farklıysa sağ ve sol lens ayrılmalıdır. Aynı değerlere sahip olsalar bile lenslerin karıştırılmaması hijyen açısından yararlı bir alışkanlıktır.
Kontakt lens; miyopi, hipermetropi, astigmat ve presbiyopi gibi görme kusurlarını düzeltmek için kullanılan, doğrudan göz yüzeyine yerleştirilen tıbbi bir optik üründür. Geniş görüş alanı, spor sırasında rahatlık ve çerçevesiz görünüm gibi avantajlar sunabilir.
Ancak kontakt lens, internetten yalnızca numarasına bakılarak alınacak sıradan bir aksesuar değildir. Başarılı kullanım için doğru muayene, uygun lens seçimi, deneme uygulaması, takma-çıkarma eğitimi ve düzenli takip gerekir.
Ellerin yıkanması, lenslerin sudan uzak tutulması, kullanım süresinin aşılmaması ve lensle uyunmaması ciddi enfeksiyon riskini azaltan temel kurallardır. Gözde ağrı, kızarıklık, ışık hassasiyeti veya ani görme azalması geliştiğinde lens çıkarılmalı ve göz doktoruna başvurulmalıdır.
Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır. Kontakt lens seçimi, reçetelendirilmesi ve göz sağlığı değerlendirmesi için göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.
