Göz altı koyuluğu, göz muayenesine gelen hastaların numara ve göz kuruluğundan sonra en sık sorduğu konulardan biridir. Soru çoğu zaman aynı endişeyle gelir: “Gözümde bir sorun mu var?” Çoğu durumda cevabım rahatlatıcıdır; göz altı morluklarının büyük kısmı gözün kendisiyle ilgili değildir, görmeyi etkilemez ve sağlık açısından zararsızdır. Yine de muayenede dikkatle baktığım birkaç ayrıntı var, çünkü nadiren de olsa göz çevresindeki bir değişiklik altta yatan bir sorunun ilk işareti olabilir.
Kısa cevap: Göz altı morluklarının en sık nedenleri kalıtsal yapı, ince deriden görünen damarlar, yaşla oluşan çukurluğun yarattığı gölge, deride pigment artışı ve alerjiye bağlı göz ovuşturmadır. Uykusuzluk ve yorgunluk mevcut koyuluğu belirginleştirir. Çoğu zararsızdır ve tamamen yok edilemese de azaltılabilir. Tek tarafta ani beliren, şişlik veya ağrıyla birlikte olan ya da darbe sonrası görülen morluğu ise mutlaka muayene ettirin.
Muayenede ilk yaptığım şey, koyuluğun türünü ayırt etmektir. “Göz altı morluğu” tek bir sorun değildir; farklı nedenler farklı renkte ve görünümde koyuluk yapar ve hangisinin işe yarayacağını da bu belirler. Aşağıdaki ayrımı aynanın karşısında siz de yapabilirsiniz:
| Görünüm | Nedeni | Aynada nasıl anlarsınız? | Kimlerde sık? |
|---|---|---|---|
| Mavimsi, morumsu | Göz altı derisi vücudun en ince derilerindendir; altındaki damarlar ve kas renk olarak dışarı yansır | Cildi parmağınızla hafifçe gerdiğinizde renk kaybolmaz, hatta belirginleşir | Açık ve ince tenli kişiler; kalıtsal |
| Kahverengi | Deride pigment (melanin) artışı | Cildi gerdiğinizde renk değişmez | Koyu ten tipleri; güneş, alerji ve ovuşturmayla artar |
| Gölge gibi koyuluk | Yaşla yağ dokusu azalır, göz altında çukur (gözyaşı oluğu) oluşur, ışık gölge yapar | Tepeden gelen ışıkta belirginleşir; karşıdan gelen ışıkta ve cildi gerince azalır | 30’lu yaşlardan sonra |
| Şişlikle birlikte koyuluk | Sıvı birikimi veya göz altı yağ dokusunun öne çıkması | Sabahları belirgin, gün içinde azalır | Tuzlu beslenme, alerji, uykusuzluk; yaşla kalıcı torbalar |
Hastaların çoğunda bu türlerden birkaçı bir aradadır. Uykusuzluk ve alkol yeni bir morluk yaratmaktan çok, solgun cilt ve sabah şişliği üzerinden var olanı daha görünür kılar.
Alerji ve göz ovuşturma: Göz hekimi olarak en çok önemsediğim neden budur, çünkü hem göz altı koyuluğunu hem de gözün kendisini etkiler. Alerjik nezle ve göz alerjisi olanlarda burun tıkanıklığı göz çevresindeki toplardamarlarda kan göllenmesine yol açar; buna alerjik göz altı morluğu denir. Kaşıntı nedeniyle gözü sık ovuşturmak ise zamanla deride pigment artışına ve kalınlaşmaya neden olur. Sürekli ovuşturma yalnızca cildi değil korneayı da etkileyebilir; özellikle genç hastalarda korneanın incelip sivrileşmesi (keratokonus) ile göz ovuşturma arasındaki ilişki iyi bilinir. Bu yüzden alerjik kaşıntıyı tedavi etmek, kozmetik bir tercih değil göz sağlığı meselesidir.
Bu soruyu gözlük kullanan hastalarımdan sıkça duyarım. Kısa cevabım: gözlük morluğa neden olmaz, ama iz bırakabilir, gölge yaratabilir ya da var olan koyuluğu daha görünür hâle getirebilir.
Burunluklar küçük veya sertse ya da gözlük ağırsa, burun kenarında ve göz altının iç köşesinde kızarıklık, çökük iz veya zamanla kahverengimsi lekeler oluşabilir. Aynı noktaya yıllarca süren baskı bu bölgede pigment artışına yol açabilir. Bu durumda hastalarımı gözlüklerini yaptırdıkları optisyene yönlendiririm: daha geniş ve yumuşak silikon burunluk, gözlüğün doğru yüksekliğe ayarlanması ve yüksek numarada daha ince, hafif cam çoğu zaman sorunu çözer.
Gözlük camı yalnızca sizin dünyayı görüşünüzü değil, başkalarının sizin gözlerinizi görüşünü de değiştirir:
Asferik ve inceltilmiş camlar, küçük çerçeveler ve camın göze yakın oturması bu etkiyi azaltır. Yüksek numaralı hastalarımda bu görünüm ciddi bir rahatsızlık kaynağıysa kontakt lens seçeneğini de birlikte değerlendiririz. Numaranızın ne anlama geldiğini gözlük numaraları rehberinde bulabilirsiniz.
Çerçeve seçimi optisyeninizin uzmanlık alanı, ama göz altı açısından birkaç noktayı hatırlatmak isterim: kalın ve koyu renkli bir alt çerçeve göz altıyla aynı hizada durursa dikkati oraya toplar; ince, şeffaf veya alt kenarı çerçevesiz modeller bu bölgeyi daha hafif gösterir. Camlardaki yansımalar da karşıdan bakıldığında göz çevresini daha yorgun gösterebilir; yansıma önleyici (antirefle) kaplama bunu azaltır.
Numarası eskimiş gözlükle ya da düzeltilmemiş bir kırma kusuruyla uzun süre ekran başında çalışmak gözü yorar; kişi gözlerini kısar ve sık ovuşturur. Bu morluk yaratmaz ama gün sonunda göz çevresinin daha yorgun ve koyu görünmesine katkıda bulunur. Muayenede bu hastalarda çoğu zaman güncellenmesi gereken bir numara veya eşlik eden göz kuruluğu buluruz; ikisinin de tedavisi basittir.
Hastalarıma ilk söylediğim şey, beklentiyi doğru kurmaktır: kalıtsal ve yaşa bağlı göz altı koyuluğu tamamen yok edilemez, ama çoğu kişide belirgin şekilde hafifletilebilir.
Günlük hayatta önerdiklerim
Uzman işi olanlar: Pigment kaynaklı koyulukta dermatoloğun önereceği kremler ve ışık tedavileri, gölge kaynaklı koyulukta dolgu uygulamaları, kalıcı torbalarda göz kapağı cerrahisi seçenekler arasındadır. Göz çevresi, göze ve görmeye çok yakın bir bölgedir; bu bölgeye yapılacak her işlemin, alanında deneyimli bir hekim (dermatolog, plastik cerrah veya okuloplastik cerrah) tarafından yapılmasını öneririm.
Kaçınmanızı istediklerim
İki gözde birden, yıllardır var olan ve başka şikâyet yapmayan koyuluk çoğu zaman zararsızdır. Şu durumlarda ise sizi muayenede görmek isterim:
Hemen acile gidin: Başa darbe sonrası iki gözün çevresinde gözlük şeklinde beliren morluk; burundan veya kulaktan berrak sıvı gelmesi, kusma, bilinç bulanıklığı ya da görme bozukluğu eşlik ediyorsa bu bir kafa travması bulgusu olabilir. Göze doğrudan darbe sonrası görme azalması, çift görme veya göz hareket ettikçe ağrı da acildir.
Birkaç gün içinde muayene olun:
Göz altı morlukları göz hastalığı belirtisi mi? Çoğu zaman hayır; göz altı koyuluğu genellikle derinin ve göz çevresi dokularının yapısıyla ilgilidir, görmeyi etkilemez. Tek taraflı, yeni başlayan veya şişlik ve ağrıyla birlikte olan morluk ise muayene gerektirir.
Gözlük göz altında iz bırakır mı? Burunluklar küçük veya sertse ya da gözlük ağırsa burun kenarında ve göz altının iç köşesinde iz ve zamanla kahverengimsi leke oluşabilir. Burunluk değişimi, daha hafif cam ve doğru ayar için optisyeninize başvurun.
Gözlük takınca göz altlarım neden daha belirgin görünüyor? Eksi numaralı camlar gözü küçük ve çökük, artı numaralı camlar göz altını büyümüş gösterebilir. Kalın ve koyu alt kenarlı çerçeveler de dikkati bu bölgeye çeker.
Göz altı morlukları tamamen geçer mi? Uykusuzluk ve alerjiye bağlı olanlar, neden ortadan kalktığında azalır. Kalıtsal ve yaşa bağlı koyuluk tamamen yok edilemez ama hafifletilebilir.
Bilgisayar kullanmak göz altı morluğu yapar mı? Ekranın kendisi morluk yapmaz. Uzun ekran kullanımı göz yorgunluğu, kuruluk ve ovuşturmaya yol açarak göz çevresinin daha yorgun görünmesine katkıda bulunur.
Çocuğumun göz altları sürekli koyu, endişelenmeli miyim? Çocuklarda en sık neden alerji ve buna bağlı ovuşturmadır; kalıtsal yapı da sık görülür. Sürekli burun tıkanıklığı, horlama veya ağızdan nefes alma eşlik ediyorsa çocuk doktorunuza, çocuk gözlerini sık ovuşturuyorsa bir göz muayenesine de götürün.
