Muayenehanede en sık gördüğüm kapak sorunlarından biri, sabah aynada fark edilen kızarık ve ağrılı bir şişlik. Hastalarımın çoğu “gözüme bir şey mi oldu?” endişesiyle gelir. Çoğu zaman cevabım rahatlatıcıdır: gözün kendisi değil, kapak kenarındaki küçük bir bez iltihaplanmıştır ve büyük olasılıkla bir iki hafta içinde kendiliğinden geçecektir. Halk arasında itdirseği de denen bu tabloya tıpta hordeolum, yani arpacık diyoruz.
Yine de her kapak şişliği arpacık değildir. Aynı yerde haftalarca duran ağrısız bir yumru çoğu zaman şalazyondur; kapağın tamamına yayılan kızarıklık ve ateş ise beklemeye gelmeyen bir enfeksiyonun işareti olabilir. Bu yazıda bu ayrımı nasıl yaptığımı, evde nelerin işe yaradığını ve hangi durumda sizi muayenede görmek istediğimi anlatıyorum.
Muayenede en çok tekrarladığım üç cümle:
- Sıkmayın, patlatmayın, iğne batırmayın; iltihabı kapağın derinine yayabilirsiniz.
- Günde birkaç kez ılık kompres, çoğu arpacığın açılıp boşalması için yeterlidir.
- Kızarıklık kapağın tamamına yayılıyor, göz şişip kapanıyor ya da ateş eşlik ediyorsa beklemeyin, aynı gün muayene olun.
Göz kapağında iki tür yağ bezi var: kirpik diplerindeki küçük bezler ve kapağın içinde dizilmiş, gözyaşının yağ tabakasını üreten meibomius bezleri. Bu bezlerden biri tıkanıp bakteriyle (çoğu zaman stafilokok) iltihaplanırsa arpacık oluşur. Tıkanıklık enfeksiyon olmadan, yavaş yavaş bir yumruya dönüşürse buna şalazyon diyoruz. Bazen bir arpacık iyileşirken geride bir şalazyon bırakır.
Muayenede ayırımı şöyle yapıyorum:
| Arpacık (hordeolum) | Şalazyon | |
|---|---|---|
| Başlangıç | Birkaç günde, hızlı | Haftalar içinde, yavaş |
| Ağrı | Belirgin, dokununca artar | Genellikle ağrısız |
| Görünüm | Kırmızı, sıcak; çoğu zaman ucunda sarı bir nokta | Kapak içinde, yuvarlak, sert ve hareketli bir yumru |
| Yeri | Kirpik dibinde (dış) veya kapağın iç yüzünde (iç) | Kapağın içinde, kenardan biraz uzakta |
| Neden | Bezin bakteriyel iltihabı | Bezin enfeksiyonsuz tıkanıp şişmesi |
| Seyir | Çoğu bir iki haftada kendiliğinden geçer | Haftalarca, bazen aylarca sürebilir |
Kapağın iç yüzündeki arpacık (iç hordeolum) dıştan daha az görünür ama daha ağrılı olabilir ve daha yavaş geçer. Büyük bir şalazyon korneaya baskı yaparak geçici astigmat ve bulanık görme yapabilir; bu yüzden kapak şişliğiyle birlikte gözlük numaranız değişmiş gibi hissediyorsanız yeni gözlük için şişliğin geçmesini bekleyin.
Tek bir arpacık çoğu zaman şanssızlıktır: gözü ovuşturan bir el, gece temizlenmemiş bir makyaj ya da tıkanmış bir bez yeterlidir. Ama yılda birkaç kez arpacık çıkaran bir hastada ben asıl nedeni kapak kenarında ararım. Sık tekrarlayan arpacığın arkasında en sık şunları görüyorum:
Diyabet gibi bağışıklığı etkileyen hastalıklar da enfeksiyonun daha ağır seyretmesine neden olabilir. Arpacıklarınız sık tekrarlıyorsa kendi kendinize tedaviyi sürdürmek yerine bir kez muayene olun; kapak kenarındaki asıl sorun tedavi edilmeden yeni arpacıklar çıkmaya devam eder.
Çoğu arpacık birkaç gün içinde başını verir, kendiliğinden açılıp boşalır ve bir iki hafta içinde iz bırakmadan iyileşir. Benim görevim çoğu zaman bu süreci hızlandırmak ve yanlış bir müdahalenin onu uzatmasını önlemek.
Arpacığın en önemli komplikasyonu, iltihabın kapağın ve göz çevresinin dokularına yayılmasıdır (selülit). Kapağın önünde kalan selülit antibiyotikle tedavi edilir; göz çukurunun içine yayılan selülit ise hastanede tedavi gerektiren acil bir durumdur ve özellikle çocuklarda hızla ilerleyebilir.
Aynı gün göz hekimine veya acil servise başvurun:
- Kızarıklık ve şişlik tüm kapağa ya da yanak ve kaş çevresine yayılıyorsa
- Göz şişip kapanacak hale geldiyse, ateş veya halsizlik eşlik ediyorsa
- Gözü hareket ettirirken ağrı, çift görme veya görmede azalma varsa
- Gözün kendisi de kızarık, ağrılı ve ışığa hassas hale geldiyse
- Bebek veya küçük çocukta kapak şişliği ve ateş varsa
Birkaç gün içinde muayene olun:
Özellikle dikkat ettiğim bir durum: Aynı yerde tekrar tekrar çıkan, tedaviye yanıt vermeyen, kirpik kaybına yol açan veya görünümü değişen bir “şalazyon”, özellikle ileri yaştaki hastalarda nadir de olsa bir kapak tümörünü taklit edebilir. Bu durumda dokudan küçük bir parça alıp incelemeye gönderiyoruz. Bunu korkutmak için değil, “nasıl olsa arpacık” diyerek aylarca beklememeniz için yazıyorum.
Arpacık kaç günde geçer? Çoğu birkaç günde başını verip açılır ve bir iki hafta içinde iyileşir. İki üç günlük ılık komprese rağmen hiç iyileşme yoksa muayene olun.
Arpacık bulaşıcı mı? Genellikle kişiden kişiye geçmez; ancak bakteriler el ve havlu yoluyla taşınabilir. Havlu, yastık ve göz makyajını paylaşmayın, gözünüze dokunduktan sonra ellerinizi yıkayın.
Arpacık için antibiyotikli damla gerekir mi? Basit bir arpacıkta çoğu zaman gerekmez. Kızarıklık yayılıyorsa veya arpacık inatçıysa muayeneden sonra hekim karar verir.
Sürekli arpacık çıkması neyin belirtisidir? En sık nedenler blefarit, kirpik akarları (Demodex) ve rozaseadir. Tekrarlayan arpacıkta kapak kenarının muayenesi gerekir; alttaki sorun tedavi edilmeden yenileri çıkmaya devam eder.
Arpacık görmeye zarar verir mi? Gözün kendisine zarar vermez. Büyük bir şişlik korneaya bastırarak geçici bulanıklık yapabilir; şişlik geçince düzelir.
Çocuklarda arpacık tehlikeli mi? Aynı şekilde çoğu kendiliğinden geçer. Kapakta yaygın şişlik, kızarıklık veya ateş varsa çocuklarda beklemeden muayene gerekir.
Kaynaklar
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için göz hekiminize başvurun.
