Göz kapağınızın kenarında, çoğu zaman alt kapakta, kendi kendine titreyen küçük bir kas hareketi… Ayna karşısında bakınca bazen fark edilmez bile, ama siz her seğirmeyi hissedersiniz. Neredeyse herkesin hayatının bir döneminde yaşadığı bu durum, muayenede en sık “önemli bir şey mi?” diye sorulan şikâyetlerden biridir.
Toplumumuzda sağ gözün seğirmesinin iyi haber, sol gözün seğirmesinin kötü haber getirdiğine dair yaygın bir inanç var; bazı bölgelerde bunun tam tersine de inanılır. Tıbbi açıdan ise sağ ve sol göz arasında bir fark yoktur. Hangi gözün seğirdiği bir hastalığın türünü göstermez. Asıl önemli olan seğirmenin nasıl olduğu: yalnızca kapakta mı, yüzün diğer kısımlarına yayılıyor mu, gözü kapatıyor mu, ne kadar sürüyor?
Kısaca bilmeniz gerekenler
- Göz kapağı seğirmelerinin büyük çoğunluğu zararsız kapak miyokimisidir; stres, uykusuzluk, kafein ve göz yorgunluğuyla ortaya çıkar ve birkaç gün ile birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer.
- Sağ ya da sol olmasının tıbbi bir anlamı yoktur.
- Seğirme yanak ve ağız köşesine yayılıyorsa (hemifasiyal spazm) ya da iki gözü istemsizce kapatıyorsa (blefarospazm) muayene ve tedavi gerekir.
- Yüzde güçsüzlük, göz kapağı düşmesi, çift görme veya konuşma bozukluğu eşlik ediyorsa aynı gün başvurun.
- Uzun süren veya rahatsız eden seğirmelerde bugün en etkili tedavi, kapak çevresine yapılan düşük doz botulinum toksini enjeksiyonudur.
Göz çevresinde görülen istemsiz hareketleri dört ana gruba ayırırız. Ayırt etmenin en kolay yolu, hareketin nerede olduğuna ve neye benzediğine dikkat etmektir.
| Tür | Nasıl görünür? | Kimde, ne sıklıkta? | Ne kadar önemli? |
|---|---|---|---|
| Kapak miyokimisi | Tek gözde, genellikle alt kapakta, ince ve titreşir gibi küçük kasılmalar. Göz kapanmaz. Saatlerce sürebilir, günler içinde gelip gider. | Her yaşta, çok sık | Zararsızdır ve neredeyse her zaman kendiliğinden geçer |
| Benign esansiyel blefarospazm | İki gözde birden, göz kırpma sıklığında artış, ardından kapakların istemsizce ve güçlü biçimde kapanması. Parlak ışık, stres ve okuma artırır. | Genellikle 50 ile 70 yaş arası, kadınlarda daha sık | Bir distoni türüdür; araç kullanmayı ve okumayı engelleyebilir. Tedavi gerektirir. |
| Hemifasiyal spazm | Yüzün tek tarafında, çoğu zaman göz çevresinden başlayıp zamanla yanağa ve ağız köşesine yayılan kasılmalar. Uykuda da devam edebilir. | Orta yaş ve üstü | Genellikle yüz sinirine yakın bir damarın baskısından kaynaklanır; nadiren tümör gibi başka bir neden olabilir. Beyin MR ile değerlendirilir. |
| Tik | Taklit edilebilen, kısa süreli bastırılabilen, sık göz kırpma veya gözü sıkma hareketi; öncesinde içten gelen bir dürtü hissedilir. | Daha çok çocuklarda | Çoğu zaman zamanla azalır; uzun sürer veya başka tikler eşlik ederse nöroloji değerlendirmesi yapılır. |
Tablodaki en sık durum, yani tek gözde ve yalnızca kapakta olan titreşim, sağ göz seğirmesi diye arama yapan okuyucuların büyük çoğunluğunun yaşadığı şeydir ve endişe verici değildir. Tek taraflı olup yüzün alt kısmına yayılan bir seğirme ise farklı bir tablodur ve muayene edilmelidir.
İnternette göz seğirmesinin Parkinson, MS veya beyin tümörünün erken belirtisi olabileceği sıkça yazılır. Gerçekte bu hastalıklarda tek başına kapak seğirmesi neredeyse hiç görülmez; tabloya her zaman başka belirtiler (güçsüzlük, uyuşma, titreme, yürüme bozukluğu, görme kaybı) eşlik eder. MS’te nadiren yüz kaslarında sürekli bir dalgalanma (fasiyal miyokimi) görülebilir, ama bu da başka bulgularla birlikte ortaya çıkar (multipl sklerozun gözlere etkisi).
Bell felci (ani yüz felci) seğirmeyle başlamaz; asıl bulgusu yüzün bir yarısında güçsüzlük ve gözün tam kapanamamasıdır. Bell felcinden aylar sonra iyileşen sinirlerin yanlış bağlanması sonucu, örneğin yemek yerken gözün istemsizce kapanması gibi hareketler (sinkinezi) gelişebilir.
Zararsız kapak miyokimisinin kesin nedeni bilinmez; göz kapağını kapatan kasın (orbikularis okuli) bazı lifleri geçici olarak aşırı uyarılır hale gelir. Muayenede en sık şu tetikleyicilerle karşılaşırız:
Vitamin ve mineral eksiklikleri hakkında: Magnezyum, potasyum veya B12 eksikliği genel olarak kas krampları ve sinir belirtileri yapabilir, ama göz kapağı seğirmesinin rutin bir nedeni olduğu bilimsel olarak gösterilmemiştir. Dengeli beslenen bir kişide takviye almaya genellikle gerek yoktur. Kendi kendinize uzun süre yüksek doz magnezyum veya potasyum kullanmayın; özellikle böbrek hastalığı olanlarda ve bazı kalp ve tansiyon ilaçlarını kullananlarda tehlikeli olabilir. Eksiklikten şüpheleniliyorsa kan testiyle bakılır.
Blefarospazm ve hemifasiyal spazmın nedenleri ise farklıdır. Blefarospazm, beyindeki hareket kontrol merkezlerinin (bazal gangliyonlar) işleyişiyle ilgili bir distonidir. Hemifasiyal spazmın en sık nedeni, yüz sinirinin beyin sapından çıktığı yerde küçük bir atardamarın sinire bası yapmasıdır.
Zararsız kapak seğirmesi için genellikle doktora gitmek gerekmez. Aşağıdaki durumlarda ise muayene olmanızı öneririm:
Aynı gün başvurun veya 112’yi arayın
- Yüzün bir yarısında ani güçsüzlük, ağız köşesinde kayma, gözün tam kapanamaması
- Göz kapağı düşmesi, çift görme veya iki göz bebeği arasında yeni ortaya çıkan boyut farkı
- Kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu, denge kaybı
- Ani görme kaybı veya şiddetli baş ağrısı
Bu belirtiler seğirmenin değil, eşlik eden başka bir sorunun işaretidir ve beklemeden değerlendirilmelidir.
Seğirmenin şeklini gözlemleriz; muayene sırasında olmuyorsa telefonla çekilmiş kısa bir video çok yardımcı olur. Göz yüzeyini kuruluk, kapak iltihabı ve yabancı cisim açısından inceler, gözlük numarasını kontrol ederiz. Göz bebeklerini, göz hareketlerini ve yüz kaslarının gücünü değerlendiririz. Hemifasiyal spazm düşündüğümüz hastaları beyin MR için, blefarospazm ve diğer distonilerde değerlendirme için nöroloji bölümüne yönlendiririz.
Zararsız kapak seğirmesinde amaç tetikleyicileri azaltmaktır. Çoğu kişide birkaç gün ile iki üç hafta içinde kendiliğinden geçer.
İşe yaradığı kanıtlanmamış yöntemler: Göz egzersizlerinin, akupunkturun veya vitamin takviyelerinin zararsız kapak seğirmesini geçirdiğine dair güvenilir bir kanıt yoktur. Kapağı bastırmak veya ovmak geçici rahatlama sağlayabilir ama seğirmeyi durdurmaz; gözü ovuşturmaktan ise kaçının.
| Durum | Tedavi | Bilmeniz gerekenler |
|---|---|---|
| Haftalarca süren, rahatsız eden kapak miyokimisi | Nadir durumlarda düşük doz botulinum toksini | Çoğu hastada gerekmez; önce tetikleyiciler düzenlenir. |
| Blefarospazm | Botulinum toksini enjeksiyonu ilk tercihtir | Göz çevresindeki birkaç noktaya çok ince bir iğneyle yapılır. Etki birkaç günde başlar ve genellikle 3 ile 4 ay sürer, sonra tekrarlanır. Geçici kapak düşmesi, kuruluk veya çift görme olabilir. Yanıt alınamayan nadir hastalarda ağızdan ilaçlar veya kapak kasının bir kısmının alınması (miyektomi) düşünülür. |
| Hemifasiyal spazm | Botulinum toksini; uygun hastalarda mikrovasküler dekompresyon ameliyatı | Ameliyatta yüz sinirine bası yapan damar ayrılır. Başarı oranı yüksektir ama beyin cerrahisi olduğu için işitme kaybı gibi riskleri vardır; karar beyin cerrahıyla verilir. |
Botulinum toksini uygulaması bu kullanım için onaylıdır ve deneyimli bir hekim tarafından yapılmalıdır. Estetik merkezlerde kırışıklık için yapılan uygulamalarla aynı ilaç olsa da göz çevresindeki doz ve noktalar farklıdır.
Blefarospazmlı hastaların çoğu parlak ışıkla kapak kapanmasının arttığını fark eder. Açık havada UV korumalı ve gerekirse polarize güneş gözlükleri, iç mekanda ise bazı küçük çalışmalarda fayda gösterilmiş pembe tonlu FL-41 camlar ışık hassasiyetini azaltabilir (polarize cam nedir). Kapakta veya kaşın üstünde hafif bir dokunuşun spazmı azalttığını fark eden hastalar için çerçeveye eklenen özel destek parçaları da bir seçenektir.
Sağ göz seğirmesi neye işarettir? Tıbbi açıdan sağ veya sol göz seğirmesi arasında bir fark yoktur. Çoğu zaman stres, uykusuzluk, kafein veya göz yorgunluğuna bağlı zararsız bir kas titremesidir. İyi veya kötü bir haberin habercisi olduğuna dair inançların bilimsel bir dayanağı yoktur.
Göz seğirmesi ne kadar sürer? Zararsız kapak seğirmesi genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde kendiliğinden geçer; bazen aylar içinde gelip gidebilir. Üç dört haftadan uzun sürerse muayene olun.
Göz seğirmesi felç belirtisi midir? Tek başına kapak seğirmesi felç veya inme belirtisi değildir. Ancak yüzde güçsüzlük, ağız köşesinde kayma, konuşma bozukluğu veya kol bacakta güçsüzlük eşlik ediyorsa beklemeden 112’yi arayın.
Magnezyum hapı içmeli miyim? Dengeli beslenen birinde genellikle gerekmez; kapak seğirmesinin magnezyum eksikliğinden kaynaklandığı kanıtlanmamıştır. Böbrek hastalığı olanlar ve kalp ilaçları kullananlar takviyeyi hekime danışmadan kullanmamalıdır.
Çocuğum sürekli göz kırpıyor, bu seğirme mi? Çocuklarda sık göz kırpma çoğu zaman geçici bir tiktir; ama göz kuruluğu, alerji, içe dönük kirpik veya düzeltilmemiş gözlük numarası da buna yol açabilir. Bir göz muayenesi bu nedenleri ayırt eder (çocuğumun gözlüğe ihtiyacı olduğunu nasıl anlarım).
Botoks uygulaması güvenli mi? Blefarospazm ve hemifasiyal spazm için onaylı, onlarca yıldır kullanılan bir tedavidir ve deneyimli hekim elinde güvenlidir. Yan etkileri genellikle geçicidir: kapak düşmesi, kuruluk veya kısa süreli çift görme.
