Çocuğunuza yeni bir gözlük aldınız ancak gözlüğü taktığında bulanık gördüğünü söylüyor. Hatta gözlüğü çıkardığında daha rahat gördüğünü belirtiyor ve kullanmak istemiyor. Böyle bir durumda ilk düşünceniz reçetenin veya gözlük camlarının yanlış hazırlanmış olduğu olabilir.
Yeni gözlükle yaşanan bulanıklık her zaman yanlış reçete anlamına gelmez. Çocuğun daha önce kullanmadığı bir numaraya alışması, astigmat düzeltmesi, iki göz arasındaki numara farkı, çerçevenin yüzde yanlış konumlanması veya camların optik merkezlerinin hatalı yerleştirilmesi benzer şikâyetlere yol açabilir.
Bununla birlikte çocukların görme sistemi gelişmeye devam ettiği için “Nasıl olsa alışır” diyerek uzun süre beklemek doğru değildir. Özellikle küçük çocuklarda doğru gözlük kullanımı yalnızca net görmeyi sağlamaz; görme gelişiminin desteklenmesi ve göz tembelliğinin önlenmesi açısından da önem taşıyabilir.
Yeni bir gözlüğün ilk takıldığı anda farklı hissettirmesi normal olabilir. Çocuğun beyni, daha önce alıştığı bulanık veya farklı biçimde odaklanmış görüntünün yerine yeni bir görüntüyle karşılaşır. Özellikle reçetede önemli bir değişiklik yapılmışsa görüntünün boyutu, netliği ve mekânsal algısı başlangıçta farklı hissedilebilir.
Hafif ve giderek azalan şu şikâyetler kısa bir uyum sürecinde görülebilir:
Ancak çocuk gözlüğün merkezinden baktığında dahi sürekli bulanık görüyorsa, bir gözüyle belirgin biçimde daha kötü gördüğünü söylüyorsa veya şikâyetleri azalmak yerine artıyorsa gözlük kontrol edilmelidir.
Uyum süresi her çocukta aynı değildir. Yaş, gözlük numarası, astigmat derecesi, iki göz arasındaki fark ve gözlüğün hangi amaçla verildiği bu süreyi etkileyebilir. Bu nedenle kesin bir gün sayısına bağlı kalmak yerine şikâyetin her geçen gün azalıp azalmadığına bakmak daha anlamlıdır.
Çocuğunuz yeni gözlüğüyle bulanık gördüğünü söylüyorsa şu sırayı izleyebilirsiniz:
Çocuğa “Bu gözlük yeni, alışmak zorundasın” demeden önce neyi bulanık gördüğünü anlamaya çalışın. Uzakta tahtayı mı, yakında kitabı mı, yoksa her mesafeyi mi bulanık gördüğü sorunun kaynağı hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.
Çocuklar görme şikâyetlerini yetişkinler kadar açık anlatamayabilir. “Bulanık görüyorum” ifadesi bazen görüntünün gerçek anlamda bulanık olması yerine baş dönmesi, görüntünün eğilmesi veya gözlüğün rahatsız etmesi anlamına gelebilir.
Çocuğunuza anlaşılır sorular sorun:
Bu sorular bulanıklığın hangi koşullarda oluştuğunu belirlemeye yardımcı olur. Çocuğun verdiği yanıtları not ederek göz doktoruna veya optisyene iletmeniz kontrolü kolaylaştırabilir.
Evde tanı koymaya çalışmadan basit bir karşılaştırma yapılabilir. Çocuk gözlüğünü takarken önce bir gözünü, ardından diğer gözünü kapatarak aynı nesneye baksın.
Şunlara dikkat edin:
İki gözün reçetesi farklıysa görme seviyelerinin evde tamamen aynı bulunması beklenmeyebilir. Buna karşın gözlerden biriyle belirgin şekilde görememe, o göz kapatıldığında aşırı tepki verme veya yeni başlayan göz kayması göz doktoruna bildirilmelidir.
Çocuklar, özellikle yalnızca bir gözde bulanıklık varsa durumu fark etmeyebilir veya ifade edemeyebilir. Amerikan Pediatrik Oftalmoloji ve Şaşılık Derneği, düzeltilmeyen kırma kusurlarının bazı çocuklarda göz tembelliğine yol açabileceğini ve çocukların bulanık görmeden her zaman şikâyet etmeyebileceğini belirtmektedir.
Basit görünmesine rağmen çocuk gözlüklerinde bulanıklığın sık karşılaşılan nedenlerinden biri kirli camlardır. Parmak izi, yemek lekesi, toz ve kurumuş su damlaları özellikle antirefle kaplamalı camlarda görüşü belirgin şekilde etkileyebilir.
Camları temizlemek için:
Temizlikten sonra bulanıklık devam ediyorsa cam yüzeyinde çizik, kaplama bozulması veya üretim kusuru olup olmadığı aydınlık bir ortamda incelenebilir.
Doğru hazırlanmış camlar, çerçeve yüzde yanlış durduğunda beklenen görüşü sağlayamayabilir. Çocukların hareketli olması, gözlüğü tek elle çıkarması veya çerçevenin üzerine yatması ayarların kısa sürede bozulmasına neden olabilir.
Çerçevede şu işaretleri kontrol edin:
Gözlüğün aşağı kayması, özellikle yüksek numaralı veya özel tasarımlı camlarda çocuğun optik merkez dışından bakmasına neden olabilir. Çerçeveyi evde eğerek düzeltmeye çalışmak yerine profesyonel ayar yaptırmak daha güvenlidir.
Yeni gözlüğün cam numarası gözle bakılarak anlaşılamaz. Camların reçeteye uygunluğu lensmetre veya fokometre adı verilen cihazla ölçülmelidir.
Kontrol sırasında şu değerler karşılaştırılır:
Reçete ile cam arasında küçük bir fark görülmesi otomatik olarak üretim hatası anlamına gelmez. Gözlük camlarının belirli üretim toleransları bulunur. Ancak ölçüm kabul edilen sınırların dışındaysa veya sağ ve sol cam karıştırılmışsa camların yeniden hazırlanması gerekebilir.
Kontrole giderken çocuğun yeni gözlüğünü, eski gözlüğünü ve reçetesini birlikte götürmek karşılaştırma yapılmasını kolaylaştırır.
Pupilla mesafesi, göz bebeklerinin birbirine olan uzaklığıdır. Camların optik merkezlerinin çocuğun gözleriyle uyumlu yerleştirilebilmesi için bu ölçümün doğru alınması gerekir.
Yanlış merkezleme sonucunda çocuk:
Yüksek numaralarda küçük merkezleme farklılıklarının etkisi daha belirgin olabilir. Çocuklarda yüz yapısı ve pupilla mesafesi yetişkinlerden farklı olduğu için yalnızca genel veya tahmini değerlerle hazırlanan gözlükler sorun oluşturabilir.
Pupilla mesafesi reçetenin bir parçası olmaktan çok gözlüğün hazırlanması sırasında alınan bir montaj ölçüsüdür. Doğru cam numarası kadar camın gözün önünde doğru konumlandırılması da önemlidir. The College of Optometrists pupilla mesafesi bilgisi
Camlar reçeteye uygun hazırlanmış olsa bile çocuk yeni gözlüğüyle bulanık gördüğünü söyleyebilir. Bunun birkaç olası nedeni vardır.
Astigmat camları yalnızca görüntüyü netleştirmez; belirli bir yöndeki odaklanma kusurunu da düzeltir. Astigmat değeri veya ekseni ilk kez uygulanmışsa çocuk düz çizgileri farklı, zemini eğimli ya da nesneleri alışılmadık biçimde görebilir.
Bu his hafifse ve giderek azalıyorsa uyum süreciyle ilişkili olabilir. Belirgin bulanıklık, baş dönmesi veya yürüme güçlüğü varsa cam ve reçete kontrol edilmelidir.
Çocuklar hipermetropiyi gözlerinin odaklama gücünü kullanarak bir ölçüde telafi edebilir. Gözlük ilk kez verildiğinde çocuk, daha önce sürekli kullandığı bu odaklama alışkanlığını hemen bırakamayabilir. Bu nedenle özellikle yakın görüş başlangıçta farklı hissedilebilir.
Çocuklarda gözlük numarası çoğunlukla göz bebeğini büyüten ve odaklama kasını geçici olarak dinlendiren damlalı muayene sonucunda belirlenir. Bu yöntem, çocuğun gerçek kırma kusurunun daha doğru ölçülmesine yardımcı olur.
Sağ ve sol gözün numaraları belirgin şekilde farklıysa gözlük camlarının oluşturduğu görüntü boyutları da farklı olabilir. Beynin bu görüntüleri birleştirmesi başlangıçta zorlaşabilir.
Böyle bir durumda gözlük reçetesi kendiliğinden değiştirilmemeli veya yalnızca düşük numaralı cam kullanılmamalıdır. Çocuğun gözlük kullanma planı göz doktoru tarafından değerlendirilmelidir.
Miyopi ilerlemesini yavaşlatmak amacıyla tasarlanan bazı özel camların merkez ve çevre bölgeleri klasik tek odaklı camlardan farklıdır. Çocuğun camın doğru bölgesinden bakabilmesi için çerçevenin yüzdeki konumu ve montaj ölçüleri önemlidir.
Bu camlarda sorun yaşandığında yalnızca numaranın değil, cam tipinin, merkezlemenin ve çerçeve ayarının da kontrol edilmesi gerekir.
Gözlük takıldığı anda her çocuğun görmesi tamamen normale dönmeyebilir. Uzun süredir net görüntü oluşmayan bir gözde ambliyopi, yani göz tembelliği gelişmiş olabilir. Bu durumda doğru gözlük tedavinin temel parçalarından biridir, ancak görmenin gelişmesi zaman alabilir.
Doktor gözlüğe ek olarak kapama veya başka bir tedavi önermişse uygulama şekli kendiliğinden değiştirilmemelidir. AAPOS, gözlüğün kırma kusuruna bağlı göz tembelliğinde görmeyi geliştirebildiğini ve bazı şaşılık türlerinde gözlerin hizalanmasına yardımcı olabildiğini belirtmektedir. AAPOS çocuk gözlükleri rehberi
Hayır. Çocuğun eski gözlüğünü daha rahat bulması, yeni gözlüğün mutlaka yanlış olduğunu göstermez. Beyin eski camların oluşturduğu görüntüye alışmış olabilir. Ayrıca yeni reçete astigmatı, hipermetropiyi veya iki göz arasındaki farkı daha doğru düzeltiyor olabilir.
Ancak eski gözlükle net görüp yeni gözlükle belirgin şekilde daha kötü gördüğünü söyleyen bir çocuğun şikâyeti de göz ardı edilmemelidir. İki gözlüğün cam numaraları ölçülmeli, çerçeve konumları karşılaştırılmalı ve gerekirse reçete yeniden değerlendirilmelidir.
Çocuğun eski ve yeni gözlük arasında gün içinde sürekli geçiş yapması uyumu zorlaştırabilir. Hangi gözlüğün ne kadar süre kullanılacağı konusunda reçeteyi düzenleyen hekimin önerisine uyulmalıdır.
Gözlüğü reddetmek her zaman bulanık gördüğü anlamına gelmez. Çerçevenin sıkması, arkadaşlarının yorumları, gözlüğün ağır olması veya yeni görüntünün alışılmadık gelmesi de isteksizliğe yol açabilir.
Kullanımı kolaylaştırmak için:
Küçük çocuklarda gözlüğün kaymaması için uygun sap yapısı, burun desteği veya gerekli görülürse gözlük bandı kullanılabilir. Çerçeve, çocuğun kirpiklerine ve yanaklarına baskı yapmamalıdır.
Her çocuk ve her reçete için geçerli tek bir alışma süresi yoktur. Hafif farklılık hissi varsa ancak çocuk günlük işlerini yapabiliyor ve şikâyetler giderek azalıyorsa doktorun önerdiği şekilde kullanıma devam edilebilir.
Şu durumlarda kontrolü ertelemeyin:
Önce gözlüğün teknik kontrolü yapılabilir. Camlar reçeteye ve ölçülere uygun olduğu halde sorun sürüyorsa çocuk yeniden göz doktoruna götürülmelidir.
Her bulanıklık yeni gözlüğe bağlanmamalıdır. Aşağıdaki belirtiler varsa rutin alışma süresini beklemeyin:
Bu belirtilerde gözlüğü aldığınız mağazanın kontrolü yeterli değildir. Çocuğun göz hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirilmesi gerekir. Göz yaralanması veya ani görme kaybı gibi durumlarda acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.
Sorunun daha hızlı değerlendirilebilmesi için şu materyalleri götürün:
Çocuğun şikâyetinin yalnızca okulda ortaya çıkması durumunda öğretmeninden bilgi alınabilir. Tahtayı görememe, satır atlama, kitabı çok yakından okuma veya gözlüğü sık sık çıkarma gibi davranışlar muayene sırasında değerli olabilir.
İlk günlerde hafif ve giderek azalan bir farklılık hissi yaşanabilir. Ancak sürekli bulanıklık, tek gözde belirgin görme azalması, çift görme veya günlük yaşamı etkileyen baş dönmesi normal uyum belirtisi olarak kabul edilmemelidir.
Kesin bir süre vermek doğru değildir. Basit reçete değişikliklerinde uyum hızlı olabilirken astigmat, yüksek hipermetropi, iki göz arasındaki numara farkı ve özel cam tasarımları daha uzun uyum gerektirebilir. Önemli olan şikâyetin zamanla azalmasıdır.
Öncelikle uzak ve yakın görüş ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Ardından camların numarası, sağ-sol yerleşimi, pupilla mesafesi ve çerçevenin konumu kontrol edilmelidir. Sorun devam ederse reçeteyi yazan göz doktoruna başvurulmalıdır.
Yanlış veya yetersiz düzeltme çocukluk döneminde görme gelişimini olumsuz etkileyebilir. Özellikle göz tembelliği ve şaşılık riski bulunan çocuklarda doğru reçetenin zamanında kullanılması önemlidir. Reçete ebeveyn tarafından azaltılmamalı veya değiştirilmemelidir.
Bu karar gözlük numarasına ve tedavinin amacına bağlıdır. Bazı çocukların gözlüğü sürekli, bazılarının ise belirli zamanlarda kullanması istenebilir. Reçeteyi düzenleyen doktorun kullanım önerisi esas alınmalıdır.
Kesin değerlendirme için camlar lensmetreyle ölçülmeli; reçete değerleri, optik merkezler, pupilla mesafesi ve montaj yüksekliği kontrol edilmelidir. Evde yapılan düz çizgi veya tek göz testleri yalnızca sorunu fark etmeye yardımcı olabilir.
Damlalı muayene, çocukların güçlü odaklama yeteneğini geçici olarak devre dışı bırakarak kırma kusurunun daha doğru ölçülmesine yardımcı olur. Özellikle hipermetrop çocuklarda reçetenin ilk günlerde farklı hissedilmesi mümkündür. Ancak reçete ebeveyn tarafından değiştirilmemeli; belirgin sorun varsa doktorla görüşülmelidir.
Çocuğun yeni gözlüğüyle bulanık görmesi bazen geçici bir uyum sürecinden, bazen çerçeve ayarından, bazen de cam numarası veya montaj ölçülerindeki sorundan kaynaklanabilir. İlk adım çocuğun şikâyetini ayrıntılı şekilde dinlemek ve bulanıklığın hangi gözde, hangi mesafede ve ne zaman ortaya çıktığını belirlemektir.
Camlar temizlenmeli, çerçevenin yüzdeki konumu kontrol edilmeli ve ardından gözlük reçeteyle birlikte profesyonel olarak ölçülmelidir. Teknik ölçümler doğru olduğu halde bulanıklık devam ediyorsa çocuk yeniden göz doktoruna götürülmelidir.
Çocukluk döneminde gözlük yalnızca daha net görmek için kullanılan bir araç değildir. Bazı çocuklarda göz tembelliğinin önlenmesi, şaşılığın kontrolü ve sağlıklı görme gelişiminin desteklenmesi için tedavinin önemli bir parçasıdır. Bu nedenle gözlük kullanımını kendiliğinden bırakmak veya reçeteyi değiştirmek yerine sorunun nedenini belirlemek gerekir.
