5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun, Türkiye’de optisyenlik mesleğinin hangi şartlarla yapılabileceğini ve optisyenlik müesseselerinin nasıl faaliyet gösterebileceğini düzenleyen temel kanundur. Düzenleme yalnızca kimlerin optisyen olabileceğini belirlemekle kalmaz; optisyenlerin yapabilecekleri işlemleri, yasaklanan uygulamaları, iş yeri ruhsatını, mesul müdürlüğü, denetimleri ve mesleki yükümlülükleri de kapsar.
Kanun 22 Haziran 2004 tarihinde kabul edilmiş, 26 Haziran 2004 tarihli ve 25504 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Zaman içinde farklı düzenlemelerle değişikliğe uğradığından, özellikle mesleki faaliyet açısından eski kanun metinleri yerine yürürlükteki güncel metnin dikkate alınması gerekir.
Kanunun temel amacı, bireylerin ve toplumun sağlığını koruyacak şekilde optisyenlik faaliyetlerinin belirli kurallara bağlanmasıdır.
Bu kapsamda üç temel alan düzenlenir:
Dolayısıyla 5193 sayılı Kanun sadece optisyenleri değil, optisyenlik müessesesi açan ve işleten gerçek veya tüzel kişileri de ilgilendirir.
Kanunun 4. maddesine göre optisyenlik mesleğini icra edebilmek için optisyenlik alanında en az ön lisans seviyesinde mesleki eğitim ve öğretim veren bir yüksekokuldan mezun olmak gerekir.
Bu yetki; numaralı gözlük camı ve gözlük çerçevesi satışı, gözlük montajı ve reçeteli lens satışı gibi kanunda belirtilen mesleki faaliyetler bakımından önem taşır.
Eğitimini yurt dışında tamamlayan kişiler açısından ise yalnızca yabancı ülkeden diploma alınmış olması yeterli değildir. Yurt dışında alınan eğitimin Türkiye’de aranan mesleki eğitime denk olduğunun yetkili makamlar tarafından kabul edilmesi gerekir.
Kanunun yürürlüğe girmesinden önce ilgili mevzuata göre gözlükçülük ruhsatnamesi almış kişilerin kazanılmış hakları ayrıca korunmuştur.
Bu kişiler gözlükçü unvanıyla optisyenlik mesleğini icra etme hak ve yetkisine sahiptir ve optisyenlerle aynı sorumlulukları taşır. Ancak kanundaki geçiş hükmü gereği “optisyen” unvanını kullanamazlar.
Kanunda göz hastalıkları uzmanı hekimler için özel bir hüküm bulunmaktadır. Buna göre göz hastalıkları uzmanı tabipler optisyenlik müessesesi açarak optisyenlik yapabilir. Ancak optisyenlik yaptıkları süre boyunca tabiplik yapamazlar. Bu nedenle iki mesleki faaliyetin aynı dönemde birlikte yürütülebileceği şeklinde bir yorum yapılmamalıdır.
Optisyenlerin faaliyet alanının sınırlarını anlamak için Kanunun 6. maddesi özellikle önemlidir.
Ancak bu yetkiler göz muayenesi yapma yetkisi anlamına gelmez.
Kanunun en fazla dikkat edilmesi gereken bölümlerinden biri, optisyenlerin yetki sınırlarını belirleyen yasaklardır.
Optisyenler:
Buradaki önemli ayrım satış ile sağlık hizmeti niteliğindeki uygulamadır. Kanun belirli optik ürünlerin satışını optisyenlik faaliyetinin parçası olarak kabul ederken, göz muayenesi ve kontakt lens uygulaması gibi işlemleri bu yetkinin dışında bırakmaktadır.
Kanundaki ifadeyle “optisyenlik müessesesi”, gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılıp işletilebilir.
Ancak yalnızca şirket veya şahıs işletmesi kurmak faaliyete başlamak için yeterli değildir.
Optisyenlik müessesesi açmak isteyenlerin, müessesenin açılacağı ilin yetkili sağlık idaresinden optisyenlik müessesesi ruhsatı alması gerekir.
Bunun yanında müessesede optisyen unvanına sahip bir mesul müdür bulunması zorunludur.
Mesul müdür, optisyenlik müessesesinde mesleğin icrasından doğrudan sorumlu olan optisyendir.
Kanuna göre optisyenlik müessesesi açanların, müesseselerinde optisyen unvanına sahip bir mesul müdür bulundurmaları gerekir.
Bir ruhsat yalnızca ilgili müessese için geçerlidir. Bir kişi veya şirket birden fazla optisyenlik müessesesi açmak isterse her müessese için ayrı ruhsat alınması ve ayrı mesul müdür görevlendirilmesi gerekir.
Ayrıca bir mesul müdür aynı anda yalnızca bir optisyenlik müessesesinde mesul müdürlük yapabilir.
Bu düzenleme, bir optisyenin yalnızca evrak üzerinde birden fazla işletmenin sorumlusu olarak gösterilmesini engelleyen temel hükümlerden biridir.
Evet. Kanunun 9. maddesinde optisyenin mesleğini icra ettiği müessesede bizzat bulunmasının esas olduğu belirtilmektedir.
Bununla birlikte hastalık, askerlik veya kanunda sayılan diğer bazı özel durumlarda mesul müdür görevlendirilerek faaliyetin devam ettirilebilmesine ilişkin istisnalar bulunmaktadır.
Örneğin hastalık veya başka bir zorlayıcı nedenle bir aydan uzun süre müessesenin başında bulunamayacak kişiler, gerekli bildirimi yaparak optisyen unvanına sahip başka bir kişiyi mesul müdür olarak görevlendirebilir.
İşletme sahibinin ölümü halinde ise kanuni mirasçıların en fazla iki ay içinde mesul müdür tayin etmesi gerekir.
Kanun bu konuda açık bir sınırlama getirir.
Optisyenler ile göz hastalıkları uzmanı tabipler, vergi mükellefiyetleri farklı olsa dahi aynı mekânda veya aralarında iç bağlantı bulunan müesseselerde birlikte mesleklerini icra edemez.
Ayrıca sağlık kurum ve kuruluşlarının bünyesinde veya bunların bulunduğu binanın içinde optisyenlik müessesesi açılamaz.
Bu düzenleme, sağlık hizmeti ile optik ürün satış faaliyetinin kanunda öngörülen sınırlar içerisinde birbirinden ayrılmasını amaçlayan hükümlerden biridir.
Kanunun 11. maddesi unvan kullanımı ve gerçeğe aykırı reklam konusunda sınırlama getirir.
Optisyen unvanıyla müessese açan kişiler yalnızca optisyen unvanını kullanabilir. Başka bir unvan kullanılması veya gerçeğe uymayan reklam yapılması yasaktır.
İlan ve reklamlara ilişkin ayrıntılı usul ve esasların ise ilgili ikincil mevzuatla birlikte değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle reklam veya tanıtım çalışması hazırlarken yalnızca Kanunun genel hükmüne bakılması yeterli olmayabilir.
Evet. Kanunun 12. maddesi 21 Temmuz 2025 tarihli değişiklikle yeniden düzenlenmiştir. Güncel hükme göre optisyenler, müessese faaliyetlerine ilişkin kayıtlarını Sağlık Bakanlığının belirlediği usul ve esaslara uygun şekilde tutmak zorundadır.
Bu nedenle özellikle eski kaynaklarda yer alan kayıt uygulamalarının güncel mevzuatla karşılaştırılması önemlidir.
Optisyenlik müesseseleri Sağlık Bakanlığı ile mahallin yetkili sağlık idaresinin teftiş ve denetimine tabidir.
Optisyenlerin denetim sırasında gerekli kolaylığı göstermeleri ve talep edilen bilgi ve belgeleri sunmaları gerekir.
Kanunda ayrıca faturalar üzerinde optisyenlik müessesesi ruhsatnamesinin tarih ve sayısının belirtilmesine ilişkin yükümlülük bulunmaktadır.
2025 yılında yapılan değişiklikler bu konuda özellikle önem taşımaktadır.
Kanuna tabi meslek mensupları, kamu kurumu niteliğindeki optisyen-gözlükçüler odaları ile Türk Optisyen-Gözlükçüler Birliği çatısı altında örgütlenmektedir.
Güncel düzenlemeye göre kanunda belirtilen istisnalar dışında, odaya üye olmayan optisyen-gözlükçüler mesleki faaliyette bulunamaz.
Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüslerinde asli ve sürekli kadrolarda çalışanlar ve kanundaki ilgili geçici madde kapsamında faaliyet gösteren eczacılar bu hüküm bakımından ayrıca değerlendirilmiştir.
Optisyenlik müessesesi açıp işletmek isteyen gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri açısından ruhsat dışında bir başka yükümlülük daha bulunmaktadır.
Kanuna göre müessesenin otuz gün içinde bağlı bulunduğu ticaret veya esnaf siciline tescil ettirilmesi ve sicil gazetesinde ilan edilmesi gerekir.
Dolayısıyla işletme açılışını yalnızca sağlık idaresinden alınacak ruhsat üzerinden değerlendirmek eksik olur.
21 Temmuz 2025 tarihli düzenlemeyle 5193 sayılı Kanunun özellikle kayıt, yaptırım, meslek örgütleri ve disiplin hükümlerinde önemli değişiklikler yapıldı.
Değişikliklerden öne çıkan başlıklar şunlardır:
Bu nedenle özellikle 2025 öncesinde hazırlanmış optisyenlik mevzuatı rehberleri güncel hükümleri tam olarak yansıtmayabilir.
Kanunun güncel halinde meslek mensupları için üç temel disiplin yaptırımı öngörülmektedir:
Örneğin mesleki faaliyetlerdeki değişikliklerin süresinde odaya bildirilmemesi, etik ilkelere aykırı davranılması veya satışa sunulan görmeye yardımcı tıbbi cihazların niteliği konusunda gerçeğe aykırı beyanda bulunulması kınama kapsamında değerlendirilebilecek fiiller arasındadır.
Hasta yönlendirmeye aracılık edilmesi, oda denetimlerinin engellenmesi veya mesleki sırların hukuki zorunluluk dışında açıklanması ise kanunda para cezasıyla ilişkilendirilen fiiller arasında yer almaktadır.
Evet. Kanunda disiplin süreci ve itiraz yolu ayrıca düzenlenmiştir.
Hakkında şikâyet bulunan meslek mensubundan öncelikle savunma istenir ve savunma için en az 15 günlük süre verilmesi gerekir.
Oda disiplin kurulunun verdiği disiplin cezasına karşı kararın tebliğinden itibaren 15 gün içinde yazılı itiraz yapılabilir. İtiraz Yüksek Disiplin Kurulu tarafından değerlendirilir.
Meslek icrasının durdurulmasına ilişkin kararlar ise itiraz edilmese dahi Yüksek Disiplin Kuruluna gönderilir.
Evet. Kanunda çeşitli ihlaller için idari para cezaları öngörülmüştür.
Örneğin optisyen unvanına sahip olmadığı halde optisyenlik yapmak veya kendisini optisyen olarak ilan etmek yaptırıma bağlanmıştır. Kanunda belirtilen bazı mesleki yasakların ihlal edilmesi de idari para cezası doğurabilir.
Özellikle 6. maddede düzenlenen optisyenlik uygulamalarına aykırılıklar için 2025 yılında ceza hükümlerinde değişiklik yapılmıştır.
Bununla birlikte kanundaki parasal tutarlar uygulanırken mevzuatın güncel hali ve ilgili yıl bakımından uygulanacak yeniden değerleme veya diğer güncel mevzuat hükümleri ayrıca kontrol edilmelidir. Bu nedenle eski bir makalede görülen ceza tutarının doğrudan güncel ödenecek tutar olduğu varsayılmamalıdır.
Kanunun tamamı birlikte değerlendirildiğinde, mesleki faaliyet açısından birkaç konu özellikle öne çıkmaktadır.
Optisyenlik yetkisi göz muayenesi yetkisi değildir. Optisyen reçeteye uygun optik ürünün hazırlanması, satılması ve uyarlanması kapsamında faaliyet gösterebilir; ancak göz ve görme muayenesi gerçekleştiremez.
Her optisyenlik müessesesi kendi ruhsatına sahip olmalıdır. Birden fazla şube söz konusu olduğunda tek ruhsat ve tek mesul müdür yeterli değildir.
Mesul müdürlük fiili sorumluluk doğuran bir görevdir ve bir kişi yalnızca tek bir optisyenlik müessesesinde bu görevi üstlenebilir.
Ayrıca 2025 değişiklikleri nedeniyle oda üyeliği, disiplin sistemi ve kayıt yükümlülüğü gibi konularda eski kaynaklara dayanarak işlem yapılmamalıdır.
Hayır. 5193 sayılı Kanuna göre optisyenlerin göz ve görme muayenesi veya testi yapması yasaktır. Muayeneye yönelik bazı cihazların optisyenlik müessesesinde bulundurulması da yasak kapsamındadır.
Hayır. Optisyenlerin reçetesiz numaralı gözlük camı satması, vermesi veya tavsiye etmesi kanunda yasaklanmıştır.
Kanun, göz hastalıkları uzmanı tarafından verilen reçetelerde yer alan lenslerin satışını optisyenlik faaliyetleri kapsamında düzenlemektedir. Ancak optisyenlik müessesesinde kontakt lens uygulanması yasaktır. Satış ile lensin göze uygulanması aynı işlem değildir.
Hayır. Kanuna göre mesul müdür yalnızca bir optisyenlik müessesesinde mesul müdürlük görevi yapabilir.
Kanun, optisyenlik müesseselerinin gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından açılıp işletilebilmesine imkân tanır. Ancak işletmenin ruhsat alması ve optisyen unvanına sahip bir mesul müdür bulundurması gerekir.
Kanuna göre sağlık kurum ve kuruluşlarının bünyesinde veya bunların bulunduğu binanın içinde optisyenlik müessesesi açılamaz.
Güncel kanunda belirtilen istisnalar dışında, odaya üye olmayan optisyen-gözlükçülerin mesleki faaliyette bulunamayacağı düzenlenmiştir. Bu hüküm 2025 değişiklikleri bakımından özellikle dikkate alınmalıdır.
5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun, optisyenlik sektöründe yalnızca mesleğe giriş şartlarını değil, faaliyetin günlük sınırlarını da belirleyen temel düzenlemedir. Reçeteli optik ürünlerin satışı, göz muayenesi yasağı, ruhsat, mesul müdür, iş yerinde bulunma, oda üyeliği, kayıt, denetim ve disiplin hükümleri birbirinden bağımsız değil, aynı mesleki düzenin parçalarıdır.
Özellikle 2025 yılında yapılan kapsamlı değişiklikler nedeniyle eski mevzuat özetlerinin güncel kabul edilmemesi gerekir. Ruhsat, disiplin işlemi, oda üyeliği veya idari yaptırım gibi hukuki sonuç doğurabilecek bir konuda işlem yapılacaksa kanunun yürürlükteki metni ile ilgili yönetmelik ve diğer ikincil mevzuat birlikte kontrol edilmelidir.
Hukuki bilgilendirme notu: Bu içerik 5193 sayılı Kanunun genel hükümlerini anlaşılır biçimde açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Somut bir ruhsat, ceza, disiplin veya idari işlem bakımından kişiye özel hukuki görüş yerine geçmez.
